ચંદ્રપ્રકાશે દૂધનો પ્યાલો હોઠની નજીક લાવ્યો. સેવકની નજર પ્યાલાની કિનારી પર સ્થિર હતી. પળવાર માટે ચંદ્રપ્રકાશને એ સેવકની આંખોમાં પસ્તાવો દેખાયો કે ડર, એ સમજાયું નહીં. બરાબર એ જ ક્ષણે, શયનખંડના ભારે પડદા પાછળથી આચાર્ય ચાણક્યનો શાંત પણ પ્રભાવશાળી અવાજ ગુંજ્યો.
"થોભો, યુવરાજ!"
સેવકના હાથમાંથી સોનાની થાળી છટકીને નીચે પડી. ચંદ્રપ્રકાશે પ્યાલો પાછો પકડ્યો. ચાણક્ય અંધકારમાંથી બહાર આવ્યા, તેમની આંખોમાં એક વિચિત્ર તેજ હતું. તેઓ સેવકની નજીક ગયા, જે હવે થરથર ધ્રૂજી રહ્યો હતો.
"કાન્હા," ચાણક્યએ સેવકનું નામ લઈને સંબોધ્યું, "તારા પિતા તક્ષશિલાની ગૌશાળામાં પચીસ વર્ષથી સેવા આપે છે. તારા રક્તમાં ગદ્દારી ક્યાંથી આવી? કે પછી તારી મજબૂરીનો કોઈએ ગેરફાયદો ઉઠાવ્યો છે?"
સેવક કાન્હો ધબક દઈને ઘૂંટણિયે પડી ગયો. "આચાર્ય... મારો નાનો ભાઈ... તેઓએ તેને કેદ કર્યો છે. જો હું આ દૂધ યુવરાજને ન પીવડાવું, તો તેઓ તેને કાલે સૂર્યોદય પહેલાં મારી નાખશે."
ચંદ્રપ્રકાશ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. જેને તેઓ પોતાની છાયા માનતા હતા, તેની પાસે જ શત્રુ પહોંચી ગયો હતો. ચાણક્યએ દૂધનો પ્યાલો લીધો અને નજીક પડેલા એક કુંડામાં રેડ્યું. ક્ષણવારમાં જ કુંડાનો છોડ કાળો પડીને કરમાઈ ગયો. ઝેર અત્યંત તીવ્ર હતું.
"યુવરાજ," ચાણક્યએ ચંદ્રપ્રકાશ તરફ જોઈને કહ્યું, "શત્રુએ તમારી માનવતા પર પ્રહાર કર્યો છે. કાન્હાને અત્યારે જ ગુપ્ત કેદખાનામાં લઈ જાવ, પણ કોઈને ખબર ન પડવી જોઈએ. બહાર દુનિયાને એમ જ લાગવું જોઈએ કે યુવરાજે દૂધ પી લીધું છે અને તેઓ ગાઢ નિદ્રામાં છે."
બીજી તરફ, સૂર્યપ્રતાપ સામાન્ય વણઝારાના વસ્ત્રો પહેરીને નગરના 'ચોરા' પાસે પહોંચ્યો હતો. રાત જામી હતી. ચોરા પાસે ચાર-પાંચ માણસો હુક્કો પીતા પીતા કાઠિયાવાડની શૈલીમાં ધીમા અવાજે વાતો કરી રહ્યા હતા.
"અલ્યા ગભા," એક જાડા અવાજે પૂછ્યું, "તને લાગે છે કે આ નવો રાજા ટકશે? પેલો પત્ર તો આખા નગરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે."
ગભો નામના માણસે મર્મમાં જવાબ આપ્યો, "જો ભાઈ, રાજકારણ તો પાપડ જેવું છે, ક્યારે કઈ બાજુથી ફાટશે એ નક્કી નહીં. પણ મેં સાંભળ્યું છે કે પૂર્વના દરવાજેથી આજે સાંજે ત્રણ ગાડાં આવ્યા છે, જેમાં અનાજ નહીં પણ કાટ ખાયેલી તલવારોની ગંધ આવતી હતી. બોલનાર તો એમ પણ કહેતા હતા કે એ ગાડાં સીધા મહામંત્રી શર્મિષ્ઠના વાડામાં ગયા છે."
સૂર્યપ્રતાપના કાન સરવા થયા. 'મહામંત્રી શર્મિષ્ઠનો વાડો'. આ એક મહત્વની કડી હતી. તે ત્યાંથી સરકીને અંધારી ગલીઓમાં અદ્રશ્ય થઈ ગયો. તેણે સીધા મહામંત્રીના નિવાસસ્થાન તરફ પ્રયાણ કર્યું.
મહામંત્રીનો બંગલો નગરના પોશ વિસ્તારમાં હતો. ત્યાંની સ્થાપત્યકલા ભવ્ય હતી—મોટા ઓટલા, કોતરણીવાળા લાકડાના સ્તંભો અને ઊંચી ડેલી. સૂર્યપ્રતાપ દીવાલ કૂદીને અંદર પ્રવેશ્યો. વાડાના ખૂણામાં ખરેખર ત્રણ ગાડાં ઊભાં હતાં. તેણે એક ગાડાની પાછળ જઈને તાડપત્રી હટાવી. તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. ત્યાં તલવારો નહીં, પણ પશ્ચિમના દેશોના વિદેશી વિસ્ફોટકો અને વિચિત્ર તેજાબ ભરેલા માટલા હતા.
અચાનક, પાછળથી કોઈના ચાલવાનો અવાજ આવ્યો. સૂર્યપ્રતાપ ત્વરિત ગતિએ ગાડાની નીચે છુપાઈ ગયો.
"બધું તૈયાર છે ને?" આ અવાજ પરિચિત હતો. એ નગરપાલક ઘનશ્યામ હતો.
"હા, શેઠ," એક અજાણ્યા માણસે જવાબ આપ્યો, જેની બોલીમાં મગધ બાજુનો લહેકો હતો. "કાલે રાત્રે જ્યારે મહારાજ કુલદેવીના મંદિરે જશે, ત્યારે આખું મંદિર ધુમાડામાં ફેરવાઈ જશે. ન રહેશે વાંસ, ન વાગશે વાંસળી."
ઘનશ્યામ ખડખડાટ હસ્યો. "ચાણક્ય પોતાની નીતિમાં વ્યસ્ત રહેશે અને આપણે તક્ષશિલાના તખ્ત પર નવો ઈતિહાસ લખીશું. પણ પેલી સ્ત્રીનું શું? શું તે માની જશે?"
"એ તો ક્યારનીય આપણી પક્ષમાં છે. સ્ત્રીનું હૃદય જ્યારે અપમાનિત થાય, ત્યારે તે શત્રુ માટે સૌથી મોટું હથિયાર બને છે."
સૂર્યપ્રતાપનું હૃદય જોરથી ધબકવા લાગ્યું. 'પેલી સ્ત્રી' કોણ હતી? શું રાજપરિવારમાં પણ કોઈ ગદ્દાર હતું? તે ત્યાંથી વધુ માહિતી મેળવે તે પહેલાં જ એક રક્ષક ગાડા તરફ આવ્યો. સૂર્યપ્રતાપે શ્વાસ રોકી દીધો. તેની જમણી બાજુએ એક કાળી બિલાડી કૂદી અને રક્ષકનું ધ્યાન ભટકી ગયું.
સૂર્યપ્રતાપ ત્યાંથી નીકળી સીધો ચાણક્ય પાસે પહોંચ્યો.
મહેલમાં પાછા ફર્યા પછી, સૂર્યપ્રતાપે જે જોયું અને સાંભળ્યું તે બધું આચાર્યને જણાવ્યું. ચાણક્ય ગહન વિચારમાં ડૂબી ગયા.
"તો... હુમલો કુલદેવીના મંદિર પર થવાનો છે. અને તેમાં વિસ્ફોટકોનો ઉપયોગ થશે," ચાણક્યએ બારીની બહાર જોતા કહ્યું. "પણ સૂર્ય, તેં જે 'સ્ત્રી' વિશે સાંભળ્યું, તે સૌથી વધુ ચિંતાજનક છે. તક્ષશિલાના ગઢમાં સુરંગ ખોદાઈ રહી છે અને આપણે માત્ર સપાટી પર લડી રહ્યા છીએ."
ત્યારે જ મહેલની દાસી ગભરાયેલી અવસ્થામાં દોડતી આવી. "આચાર્ય! યુવરાજ ચંદ્રપ્રકાશ... તેમના ખંડમાં કોઈ નથી! બારી ખુલ્લી છે અને ત્યાં લોહીના ડાઘા છે!"
ચાણક્ય અને સૂર્યપ્રતાપ એકબીજા સામે જોઈ રહ્યા. શું શત્રુએ પોતાની ચાલ અપેક્ષા કરતા વહેલી ચાલી દીધી હતી? સાત રાતની આ પહેલી જ રાત કતલની રાત બની ગઈ હતી.
