તક્ષશિલાની ધરતી પર પાંચમી રાત્રિનો ઉદય રક્તવર્ણ આકાશ સાથે થયો. મહેલના ચોકમાં થયેલા ધડાકાએ માત્ર પથ્થરોને જ નહીં, પણ વર્ષો જૂના વિશ્વાસને પણ હચમચાવી દીધો હતો.
ધુમાડાના ગોટેગોટા વચ્ચે સૂર્યપ્રતાપ અને રુદ્રદત્તની તલવારો વીજળીની જેમ ટકરાઈ રહી હતી. લોખંડ સાથે લોખંડના ઘર્ષણથી નીકળતા તણખલા અંધકારમાં ભયાનક દ્રશ્ય સર્જતા હતા.
"સૂર્ય! સાચવજે!" ચંદ્રપ્રકાશે બૂમ પાડી, કારણ કે રુદ્રદત્તની પાછળથી બે કાલકેય સૈનિકો ધસી આવ્યા હતા.
ચંદ્રપ્રકાશે પોતાની સ્ફૂર્તિ બતાવી; એક પળના પણ વિલંબ વગર તેણે ઢાલ વડે રુદ્રદત્તના વારને રોક્યો અને સૂર્યપ્રતાપને રસ્તો કરી આપ્યો. સૂર્યપ્રતાપની તલવાર રુદ્રદત્તના ખભાને ચીરી ગઈ. રુદ્રદત્ત કણસતો નીચે પડ્યો, પણ તેના મુખ પર હજુ પણ એક કરુણ હાસ્ય હતું.
"તમે... તમે મોડા પડ્યા છો, આચાર્ય," રુદ્રદત્તે લોહી ઉલટી કરતા કહ્યું. "જેને તમે રક્ષક માનતા હતા, તેણે જ કિલ્લાના ગુપ્ત દ્વારની ચાવી મગધના સેનાપતિને સોંપી દીધી છે."
ચાણક્યની આંખો એકાએક સ્થિર થઈ ગઈ. તેમનું મગજ કોઈ ગણિતશાસ્ત્રીની જેમ દોડવા લાગ્યું. 'ગુપ્ત દ્વારની ચાવી'. એ ચાવી માત્ર ત્રણ વ્યક્તિઓ પાસે હોઈ શકે: મહારાજ આર્યન, સેનાપતિ વિક્રમજીત અથવા...
"નગરપાલક ઘનશ્યામ!" સૂર્યપ્રતાપ ગર્જ્યો.
"ના," ચાણક્યનો અવાજ કાંસા જેવો રણક્યો, "ઘનશ્યામ તો માત્ર પ્યાદું છે, તે ગદ્દારી કરી શકે પણ ચાવી ચોરવાની હિંમત નહીં. આ કામ કોઈ એવું છે જે આપણી બેઠકોમાં શ્વાસ લે છે."
બરાબર એ જ સમયે, કિલ્લાના પશ્ચિમ બુરજ પરથી એક સફેદ કબૂતર આકાશમાં ઉડ્યું. ચાણક્યએ તેની દિશા જોઈ. તે સીધું મગધની છાવણી તરફ જઈ રહ્યું હતું.
"સૂર્ય, તું રુદ્રદત્તને કેદ કર. ચંદ્રપ્રકાશ, તું મારી સાથે આવ," ચાણક્ય ઝડપી પગલે મહારાજ આર્યનના વ્યક્તિગત ખંડ તરફ વધ્યા.
જ્યારે તેઓ ત્યાં પહોંચ્યા, ત્યારે દ્રશ્ય વિચિત્ર હતું. મહારાજ આર્યન બેભાન અવસ્થામાં પલંગ પર પડ્યા હતા અને તેમની બાજુમાં ઊભેલા હતા - રાજવૈદ્ય શુદ્ધાનંદ. તેમના હાથમાં એક નાની મંજૂષા (પેટી) હતી, જેમાં રાજમુદ્રા અને ગુપ્ત દ્વારની ચાવીઓ હતી.
"વૈદ્યરાજ?" ચંદ્રપ્રકાશના સ્વરમાં આઘાત હતો. "તમે? જેણે મારા પિતાનો જીવ બચાવ્યો હતો?"
શુદ્ધાનંદના ચહેરા પર કોઈ પસ્તાવો નહોતો. તેની બોલીમાં હવે સૌમ્યતાને બદલે મગધના દરબારીઓની કપટતા હતી.
"યુવરાજ, રાજવૈદ્ય માત્ર શરીરના રોગ જુએ છે, પણ રાજ્યના રોગ તો માત્ર સત્તા પરિવર્તનથી જ મટે છે. મગધના સમ્રાટે મને આખા ગાંધાર પ્રદેશના સ્વાસ્થ્ય મંત્રી બનાવવાનું વચન આપ્યું છે."
ચાણક્યએ એક ડગલું આગળ વધાર્યું. "લોભ માણસની બુદ્ધિને કુંઠિત કરી નાખે છે, શુદ્ધાનંદ. તેં મહારાજને કયું વિષ આપ્યું છે?"
"એવું વિષ જેનો તોડ માત્ર મારી પાસે છે, આચાર્ય!" વૈદ્યે ખંજર બહાર કાઢ્યું. "જો તમે મને જવા નહીં દો, તો મહારાજ સૂર્યોદય પહેલાં જ પંચતત્વમાં વિલીન થઈ જશે."
ચાણક્યએ એક ક્ષણ માટે મૌન ધારણ કર્યું. આ એ જ 'મૌન' હતું જેનો ઉલ્લેખ આપણી સાહિત્યિક પરંપરામાં ગહન અર્થ ધરાવે છે. તેમણે ચંદ્રપ્રકાશ તરફ જોયું. ચંદ્રપ્રકાશની આંખોમાં પોતાના પિતાને બચાવવાની તડપ હતી, પણ સાથે જ રાજ્યની સુરક્ષાનો ભાર પણ હતો.
"ચંદ્રપ્રકાશ," ચાણક્યએ ધીમા અવાજે કહ્યું, "એક રાજા તરીકે તારો પ્રથમ ધર્મ શું છે? પિતા કે પ્રજા?"
ચંદ્રપ્રકાશના અંતરમાં મંથન શરૂ થયું. એક બાજુ પિતાનું જીવન હતું, બીજી બાજુ હજારો નગરજનોની સુરક્ષા. તેણે મક્કમતાથી પોતાની તલવાર મિયાનમાં નાખી. "વૈદ્યરાજ, તમે ચાવી લઈને જઈ શકો છો. પણ યાદ રાખજો, તક્ષશિલાની ધરતી ગદ્દારોનું લોહી પીધા વગર શાંત નથી થતી."
વૈદ્ય હસતા હસતા પાછળના દ્વારેથી નીકળી ગયા. સૂર્યપ્રતાપ ત્યાં દોડી આવ્યો, "આચાર્ય! તમે તેને જવા કેમ દીધો? તે મગધના સૈન્યને અંદર લઈ આવશે!"
"એ જ તો મારી યોજના છે, સૂર્ય," ચાણક્યની આંખોમાં ચમક આવી. "જે દ્વાર તે ખોલવા ગયો છે, તે દ્વારની પાછળ મેં પહેલેથી જ તક્ષશિલાની 'અગ્નિ-ટુકડી' ગોઠવી દીધી છે. તે મગધની સેનાને સીધી પાતાળમાં લઈ જશે. પણ અત્યારે આપણી પાસે મોટો પડકાર મહારાજને બચાવવાનો છે."
ચાણક્યએ પોતાની જટામાંથી એક નાની જડીબુટ્ટી કાઢી. "મને શુદ્ધાનંદ પર પહેલેથી જ શંકા હતી, એટલે જ મેં મહારાજના ભોજનમાં વિષ-પ્રતિકારક અર્ક પહેલાં જ ભેળવી દીધો હતો. તેઓ મરશે નહીં, માત્ર ગાઢ નિદ્રામાં છે. પણ હવે સાચી લડાઈ શરૂ થાય છે."
નગરના પાદરેથી હજારો હાથીઓના ચિત્કાર અને ઘોડાઓના હણહણાટ સંભળાવા લાગ્યા. મગધનું વિશાળ સૈન્ય, સમ્રાટ ધનનંદના સેનાપતિ ભદ્રશાલના નેતૃત્વમાં, તક્ષશિલાના ઉંબરે આવી પહોંચ્યું હતું.
ચાણક્ય કિલ્લાના સૌથી ઊંચા બુરજ પર ઉભા રહ્યા. પવનની ગતિ તેજ હતી. તેમણે નીચે જોયું—હજારો મશાલો એક વિશાળ અગ્નિની નદી જેવી લાગતી હતી.
"સૂર્ય, ચંદ્ર... આજે રાત્રે આપણે સાબિત કરવાનું છે કે તક્ષશિલા માત્ર એક નગર નથી, પણ એક વિચાર છે. જે ભૂસે ભુંસાય નહીં અને જે તલવારથી કપાય નહીં."
ચંદ્રપ્રકાશે પોતાના ભાઈનો હાથ પકડ્યો. "ભાઈ, શું તું તૈયાર છે?"
સૂર્યપ્રતાપે પોતાની તલવાર હવામાં લહેરાવી. "આજે તો યમરાજને પણ તક્ષશિલાના મહેમાન બનવું પડશે!"
--------------------------------------------------------------
આપનો અમૂલ્ય પ્રતિભાવ આપવા વિનંતી..
