જિંદગી ઘણીવાર આપણને એવા વળાંક પર લાવીને ઉભા કરી દે છે જ્યાં આપણી નાની અમસ્તી ફરિયાદ પણ બહુ મોટી ભૂલ જેવી લાગવા માંડે છે. આપણે હંમેશા એ જ જોતા હોઈએ છીએ કે આપણી પાસે શું નથી, પણ એ જોવાનું ભૂલી જઈએ છીએ કે આપણી પાસે જે છે એ કેટલાય લોકોનું સપનું હોઈ શકે છે. આવી જ એક વાતનો અહેસાસ મને આજે સવારે થયો જ્યારે હું મારા દીકરાને સ્કૂલે મૂકવા ગઈ હતી.
મારો દીકરો અક્ષરાજ અત્યારે પાંચમા ધોરણમાં ભણે છે. થોડા દિવસ પહેલા જ અમે નવા શહેરમાં શિફ્ટ થયા છીએ. ઘરનો સામાન ગોઠવવામાં અને નવી જગ્યાએ સેટ થવામાં એટલો સમય નીકળી ગયો કે અક્ષરાજ માટે નવું ટિફિન ખરીદવાનો સમય જ ન મળ્યો. અક્ષરાજ જૂના ટિફિનથી કામ ચલાવતો હતો, પણ નવા શહેરમાં નવી સ્કૂલ અને નવા મિત્રો વચ્ચે તેને સાદા સ્ટીલના ડબ્બામાં નાસ્તો આપતા મારું મન માનતું નહોતું. મને એમ થતું હતું કે બધા બાળકો ફેન્સી ટિફિન લાવતા હશે અને મારો દીકરો જૂનો ડબ્બો ખોલશે તો તેને મનમાં સંકોચ થશે.
બે દિવસ તો મેં જેમ-તેમ કરીને એ જ સ્ટીલના ડબ્બામાં પરાઠા અને શાક ભરી આપ્યા, પણ ત્રીજા દિવસે સવારે મારું માતૃત્વ હઠે ચડ્યું. હું તરત જ મોલમાં ગઈ અને અક્ષરાજ માટે એક સરસ મોટું અને આકર્ષક ટિફિન બોક્સ લઈ આવી. મને સંતોષ થયો કે હવે મારો દીકરો બીજા બાળકોની સામે ગર્વથી પોતાનો નાસ્તો કરી શકશે અને તેને કોઈ વાતની કમી નહીં વર્તાય.
આજે સવારે જ્યારે હું અક્ષરાજને ક્લાસમાં મૂકવા ગઈ, ત્યારે મારી નજર આખા ક્લાસ પર ફરી. દરેક બાળકના ડેસ્ક પર રંગબેરંગી પાણીની બોટલો અને મોંઘા ટિફિન બોક્સ હતા. પણ અચાનક મારી નજર અક્ષરાજના જ ક્લાસના એક બીજા છોકરા પર પડી. એ દ્રશ્ય જોઈને મારા પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.
એ છોકરા પાસે કોઈ મોંઘું પ્લાસ્ટિકનું ટિફિન નહોતું. તેની પાસે પણ એવો જ એક સાદો સ્ટીલનો ડબ્બો હતો જે અક્ષરાજ પાસે બે દિવસ પહેલા હતો. પણ ચોંકાવનારી વાત એ હતી કે એ ડબ્બો એણે એક બ્લુ કલરની સાધારણ પ્લાસ્ટિકની કોથળીમાં વીંટાળીને રાખ્યો હતો. એ કોથળીમાં જ એની રોટલીઓ પડી હતી. એ બાળક બહુ જ શાંતિથી અને કોઈ પણ જાતના સંકોચ વગર એ કોથળીમાંથી રોટલી કાઢીને ખાઈ રહ્યો હતો.
એ જોઈને મને વિચાર આવ્યો કે હું મારા દીકરાના બે દિવસના સ્ટીલના ડબ્બાથી કેટલી પરેશાન હતી, મારું મન કેટલું દુઃખી થતું હતું. પણ પેલો બાળક તો ખબર નહીં કેટલા દિવસથી આ બ્લુ કોથળીમાં રોટલી લાવતો હશે અને હજી કેટલા દિવસ લાવશે... તેમ છતાં તેના ચહેરા પર એક અજીબ પ્રકારનો સંતોષ હતો.
આપણે ઘણીવાર "લક્ઝરી" અને "જરૂરિયાત" વચ્ચેનો તફાવત ભૂલી જઈએ છીએ. મારા માટે નવું ફેન્સી ટિફિન એક લક્ઝરી હતી જેની પાછળ મેં ખોટો જીવ બાળ્યો, પણ પેલા બાળકની જરૂરિયાત ફક્ત ભૂખ સંતોષવાની હતી. એ બ્લુ કોથળીમાં પડેલી રોટલીઓ મને જીવનનો સૌથી મોટો પાઠ ભણાવી ગઈ.
ઈશ્વરે આપણને જે કંઈ પણ આપ્યું છે—રહેવા માટે છત, પહેરવા માટે કપડાં અને જમવા માટે સ્ટીલના ડબ્બામાં ભરેલું ભોજન—તે બધું જ કોઈના માટે લક્ઝરી હોઈ શકે છે. આપણે જે સુવિધાને 'સામાન્ય' માનીએ છીએ, તે મેળવવા માટે કોઈ આખી જિંદગી સંઘર્ષ કરતું હોય છે. આપણી પાસે જે છે એના માટે હંમેશા ઈશ્વરનો આભાર માનવો જોઈએ.
આજથી મેં નક્કી કર્યું છે કે હું અક્ષરાજને ફક્ત મોંઘી વસ્તુઓ નહીં, પણ સંતોષના સંસ્કાર આપીશ. એને સમજાવીશ કે જિંદગી ટિફિનના દેખાવમાં નહીં, પણ અંદર રહેલા અન્નના આદરમાં છે. ક્યારેક તમારી પાસે જે છે તેનાથી અસંતોષ થાય, ત્યારે સ્કૂલના એ ખૂણામાં બેઠેલા બાળકની પેલી બ્લુ કોથળી યાદ કરી લેજો. કદાચ તમને સમજાશે કે તમે કેટલા નસીબદાર છો
