గోదావరి తీరప్రాంతంలోని ఒక పచ్చని పల్లెటూరిలో శ్రీనివాసయ్య అనే ఒక సామాన్య రైతు ఉండేవాడు. అతను కాయకష్టం చేసే మనిషి మాత్రమే కాదు, ఆ చుట్టుపక్కల మండలాల్లో అతనికి ఒక ప్రత్యేకమైన గుర్తింపు ఉండేది. దానికి కారణం అతని ఆస్తిపాస్తులు కావు, అతను పలికే 'మాట'. శ్రీనివాసయ్య ఒకసారి మాట ఇచ్చాడంటే, ఆకాశం విరిగి మీద పడినా సరే వెనక్కి తగ్గడని అందరూ నమ్మేవారు. నైతిక విలువల కంటే ధనం ఏమాత్రం గొప్పది కాదని అతను గట్టిగా విశ్వసించేవాడు. అతని నిజాయితీ ఎటువంటిదంటే, పరాయి వ్యక్తి సొమ్ము పొరపాటున తన చేతికి వచ్చినా, అర్ధరాత్రి వేళ కూడా వెళ్లి ఆ యజమానికి అప్పగించే గుణం అతనిది.
ఒకానొక వేసవి కాలంలో తీవ్రమైన వర్షాభావం వల్ల ఆ ఊరి చెరువులన్నీ అడుగంటిపోయాయి. పంటలు ఎండిపోయి రైతులందరూ దిక్కుతోచని స్థితిలో ఉండగా, పొరుగు గ్రామానికి చెందిన భూస్వామి చక్రవర్తి శ్రీనివాసయ్య దగ్గరకు వచ్చాడు. చక్రవర్తికి సొంతంగా పెద్ద బోర్ల సౌకర్యం ఉండటం వల్ల అతని పొలాలు కళకళలాడుతున్నాయి. "శ్రీనివాసయ్య! ప్రస్తుతం మీ ఊరిలో పని లేదు కదా. నువ్వు నీతో పాటు మరో పది మంది నమ్మకమైన కూలీలను తీసుకుని నా పొలంలో ఎనిమిది నెలల పాటు పని చేయాలి. మీరు కష్టపడితే, మార్కెట్ ధర కంటే రెట్టింపు కూలి ఇవ్వడానికి నేను సిద్ధం" అని ప్రతిపాదించాడు. శ్రీనివాసయ్య తన గ్రామంలోని నిరుపేద కూలీల కడుపు నిండుతుందని భావించి, ఆ ఎనిమిది నెలలు చక్రవర్తి దగ్గర పని చేస్తానని మాట ఇచ్చాడు. తనతో పాటు వచ్చే కూలీలకు కూడా ఆ యజమాని మంచివాడేనని, ఇచ్చిన మాట ప్రకారం డబ్బు అందుతుందని భరోసా ఇచ్చాడు.
ఒప్పందం ప్రకారం శ్రీనివాసయ్య తన బృందంతో కలిసి రాత్రింబవళ్లు శ్రమించాడు. ఎండ అనక, వాన అనక, ఆరుగాలం కష్టపడి చక్రవర్తి పొలాలను బంగారుమయం చేశాడు. ఎనిమిది నెలలు పూర్తవుతున్న సమయంలో, ప్రకృతి కరుణించి శ్రీనివాసయ్య ఊరిలో సమృద్ధిగా వర్షాలు కురిశాయి. రైతులందరూ తమ సొంత పొలాలను దున్నడానికి సిద్ధమవుతున్నారు. ఆ సమయంలో ఊరికి వెళ్లకపోతే శ్రీనివాసయ్య తన పంటను కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. సొంత పొలం సాగు చేసుకోకపోతే సంవత్సరం పొడవునా పస్తులు ఉండాల్సిన పరిస్థితి వస్తుందని అతనికి తెలుసు. సరిగ్గా అదే సమయంలో చక్రవర్తి వచ్చి, "శ్రీనివాసయ్య, కోతలు ముగిసే వరకు మీరు ఇంకో రెండు నెలలు ఇక్కడే ఉండాలి. మీకు కావాల్సినంత ధనం ఇస్తాను, అభ్యంతరం చెప్పకు" అని కోరాడు.
శ్రీనివాసయ్య తీవ్రమైన అంతర్మథనంలో పడ్డాడు. తన సొంత పొలం సాగు చేసుకోకపోతే వచ్చే నష్టం ఒకవైపు, తనతో వచ్చిన కూలీల ఇబ్బందులు మరోవైపు ఉన్నాయి. తను ఇక్కడ ఉండిపోతే తన పొలం బీడు పడుతుంది, తను వెళ్లిపోతే ఇచ్చిన మాట తప్పుతుంది. అప్పటికప్పుడు అతను ఒక దృఢమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. "అయ్యా, నేను మీకు ఎనిమిది నెలలు ఉంటానని మాట ఇచ్చాను. ఆ సమయం ముగిసింది. అయితే, ఇప్పుడు మీకు అవసరం ఉంది కాబట్టి, నేను నా మాటను నిలబెట్టుకోవడానికి ఒక్కడినే మరో రెండు నెలలు ఇక్కడే ఉండి పని చేస్తాను. కానీ నా కూలీలకు వారి పొలాలు చూసుకోవాల్సిన బాధ్యత ఉంది. కాబట్టి వారిని పంపించి వేయండి. నేను మాత్రం ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడి ఉంటాను. నా పొలం నాశనమైనా పర్వాలేదు కానీ, నేను ఆడిన మాట తప్పకూడదు" అని ఖచ్చితంగా చెప్పాడు.
తన స్వార్థాన్ని వదులుకుని, నష్టాన్ని భరిస్తూ కేవలం మాట కోసం నిలబడిన శ్రీనివాసయ్య వ్యక్తిత్వాన్ని చూసి చక్రవర్తి ఆశ్చర్యపోయాడు. ఈ కాలంలో కూడా తన సొంత లాభం కంటే ఇచ్చిన మాటకే విలువ ఇచ్చే మనుషులు ఉంటారా అని అతను ఆలోచనలో పడ్డాడు. శ్రీనివాసయ్య వంటి నీతిమంతుడి వల్ల తన పొలం పండితే చాలని భావించిన చక్రవర్తి, "శ్రీనివాసయ్య! ధనం అందరూ సంపాదిస్తారు, కానీ నీలాంటి వ్యక్తిత్వాన్ని సంపాదించడం అసాధ్యం. నీ నిబద్ధత చూశాక నాకు బుద్ధి వచ్చింది. నువ్వు ఇక్కడ ఉండనక్కర్లేదు. నీకు, నీ కూలీలకు అందరికీ రావలసిన మొత్తం కంటే ఎక్కువే ఇస్తున్నాను. మీరు చేసిన కష్టానికి ఇది ప్రతిఫలం మాత్రమే కాదు, నీ నిజాయితీకి నేను ఇస్తున్న గౌరవం. వెళ్లి మీ ఊరిలో పంటలు పండించుకోండి" అని సగౌరవంగా పంపించి వేశాడు.
శ్రీనివాసయ్య ఆ డబ్బుతో సంతోషంగా తన గ్రామానికి చేరుకున్నాడు. తన మాటను నిలబెట్టుకోవడమే కాకుండా, తనతో వచ్చిన కూలీల ప్రయోజనాలను కూడా కాపాడగలిగాడు. ఆ ఏడాది అతని పొలంలో కూడా అద్భుతమైన పంట పండింది. ధర్మం వైపు నిలబడిన మనిషిని దైవం కూడా కరుణిస్తుందని ఆ ఊరి ప్రజలందరికీ అర్థమైంది. అప్పటి నుండి శ్రీనివాసయ్య పేరు ఆ ప్రాంతంలో ఒక గొప్ప ఉదాహరణగా నిలిచిపోయింది. మాట నిలబెట్టుకోవడం అనేది కేవలం ఒక ఒప్పందం కాదు, అది ఒక మనిషి సంస్కారానికి మరియు అతని అంతరాత్మకు ఇచ్చే గౌరవం.
మన అస్తిత్వానికి అసలైన సాక్ష్యం మన మాట. సంపద పోతే మళ్ళీ సంపాదించుకోవచ్చు కానీ, ఒక్కసారి తప్పిన మాట వల్ల పోయిన ఆత్మగౌరవాన్ని కాలం కూడా తిరిగి ఇవ్వలేదు. మనం ఇచ్చే మాట కేవలం అక్షరాల సముదాయం కాదు, అది మన శీలనికి ప్రతిబింబం. కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు కూడా మాట తప్పని మనిషిని చూసి కాలమే శిరస్సు వంచుతుంది. మనిషికి మరణం ఉంటుంది కానీ అతను నిలబెట్టుకున్న మాటకి ఎప్పుడూ మరణం ఉండదు. అందుకే, జీవితంలో ఎన్ని కష్టాలు ఎదురైనా సరే, ఆడిన మాట తప్పకుండా ఉండటమే మనిషికి అసలైన అందం మరియు విజయం.
