💖 પ્રકરણ ૨૨ 'શસ્ત્ર વગરની યોદ્ધા' અને 'નિર્માણ કરનાર રક્ષકનું મિલન'
રામસિંહની સારવારના બહાને વિસ્મયના હોસ્પિટલના આંટાફેરા વધી ગયા હતા. દરરોજ સવારે તે નિયમિતપણે રામસિંહના ખબર-અંતર પૂછવા જતો અને ત્યાં જ તેની મુલાકાત ડૉ. નિરાલી સાથે થતી. સફેદ એપ્રનમાં સજ્જ નિરાલી જ્યારે વોર્ડમાં પ્રવેશતી, ત્યારે આખી હોસ્પિટલમાં એક આશ્વાસનભરી લહેર પ્રસરી જતી.
એક દિવસ નિરાલી અત્યંત એકાગ્રતાથી રામસિંહનો મેડિકલ ચાર્ટ ચેક કરી રહી હતી, ત્યારે વિસ્મયે સહજ કુતૂહલવશ પૂછ્યું, "ડોક્ટર, તમે આટલી નાની ઉંમરે આટલી કપરી અને જોખમી જગ્યાએ સેવા આપવાનું કેમ પસંદ કર્યું? તમે ઈચ્છત તો શહેરમાં કોઈ આધુનિક હોસ્પિટલમાં અત્યંત આરામદાયક પ્રેક્ટિસ કરી શકતા હતા."
આ સાંભળી નિરાલીએ પોતાની વેધક નજર વિસ્મય તરફ ફેંકી. ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના તેણે સામો વળતો પ્રહાર કર્યો, "આ વાત તો તમને પણ એટલી જ લાગુ પડે છે, મિસ્ટર વિસ્મય... ઉર્ફે કેપ્ટન વિસ્મય ઉર્ફે 'સરહદના વિશ્વકર્મા'! એક કાબેલ સિવિલ એન્જિનિયર થઈને તમે આ જોખમી સરહદ પર સેવા આપવાનું કેમ પસંદ કર્યું? તમે પણ તો શહેરમાં એસી કેબિનમાં બેસી આરામદાયક જીવન પસાર કરી શકતા હતા ને?"
નિરાલીનો આ ત્વરિત અને તાર્કિક જવાબ સાંભળી વિસ્મય એક ક્ષણ માટે સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેને પોતાની ભૂલ અને પ્રશ્નની મૂર્ખામી તરત જ સમજાઈ ગઈ. પોતાની પૂછપરછ પર મનોમન ઠપકો આપતા તેણે એક અપરાધીની જેમ નજર નીચી ઢાળી દીધી. થોડી ક્ષણો સુધી ત્યાં ગંભીર મૌન છવાઈ ગયું.
વિસ્મયની અવસ્થા જોઈ નિરાલીના ચહેરા પર હળવું સ્મિત ફરી વળ્યું. તેની નજર બારીની બહાર લહેરાતા તિરંગા પર સ્થિર થઈ. તેણે નમ્રતાથી ઉમેર્યું, "કેપ્ટન, જે કારણ તમને અહીં ખેંચી લાવ્યું છે, એ જ કારણ મને પણ અહીં લાવ્યું છે. તમે મજબૂત નિર્માણ, રસ્તા અને પુલો થકી સરહદોને સુરક્ષિત કરી દેશને બચાવો છો; જ્યારે હું એ દેશને બચાવનારા વીર જવાનોની સારવાર કરીને તેમને બચાવું છું. છેવટે તો આપણે બંને આ તિરંગાના જ ઋણી છીએ ને?"
વિસ્મય નિરાલીના આ સ્પષ્ટ અને ઊંડા વિચારોથી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો. તેને પહેલીવાર અહેસાસ થયો કે તેની સામે માત્ર એક કુશળ ડોક્ટર જ નહીં, પણ એક પ્રખર રાષ્ટ્રભક્ત ઉભી છે. વિસ્મયને લાગ્યું કે તેના પોતાના વિચારો અને નિરાલીના જીવનદર્શન વચ્ચે એક અદભૂત તાલમેલ અને સામ્યતા છે. આ એક મુલાકાતે બંને વચ્ચેના આદરને પ્રેમના એક નવા સ્તરે પહોંચાડી દીધો હતો.
સમય વહેતો ગયો અને તેની સાથે વિસ્મય અને નિરાલી વચ્ચેની વાતોનો દોર પણ વધતો ગયો. ક્યારેક હોસ્પિટલની કેન્ટીનમાં કોફીના ગરમાગરમ કપ સાથે, તો ક્યારેક સાંજે હોસ્પિટલના કેમ્પસમાં ચાલતા-ચાલતા મનની વાતોની આપ-લે થતી. એક શાંત સાંજે, જ્યારે આકાશમાં અગણિત તારાઓ ઝળહળી રહ્યા હતા અને લદ્દાખની પહાડીઓ પર ચંદ્રની શીતળતા પથરાયેલી હતી, ત્યારે વિસ્મય અને નિરાલી હોસ્પિટલના બગીચામાં બેઠા હતા.
વાતાવરણની એ ગંભીર ખામોશી તોડતા વિસ્મયે હળવા અંદાજમાં કહ્યું, "નિરાલી, મેં સાંભળ્યું છે કે ડોક્ટરો સ્વભાવે બહુ કડક હોય છે; પણ તમને જોઈને લાગે છે કે તમે દર્દીઓને દવાથી વધારે તમારા સ્મિત, આત્મીયતા અને લાગણીની હૂંફથી સાજા કરો છો."
આ સાંભળી નિરાલી ખડખડાટ હસી પડી. વિસ્મયને સામે જવાબ આપી થોડો પરેશાન કરવાની મજા લેતી હોય તેમ તેણે વળતો જવાબ આપ્યો, "અને મેં સાંભળ્યું હતું કે આર્મી ઓફિસરો બહુ રૂક્ષ અને શુષ્ક હોય છે, પણ તમે તો પથ્થરો તોડીને રસ્તા બનાવવાની સાથે સાથે શબ્દોના રસ્તા પણ બહુ સરસ બનાવો છો!"
નિરાલીનો આ જવાબ સાંભળી વિસ્મય અચંબિત થઈ ગયો. તેને આશ્ચર્ય થયું કે નિરાલી તેને કેટલા ઊંડાણથી સમજતી થઈ ગઈ હતી. તેમના સંબંધોમાં હવે એક રોમેન્ટિક લય ઉમેરાઈ રહ્યો હતો. વિસ્મય માટે નિરાલી માત્ર એક ડોક્ટર નહોતી, પણ એક એવી વ્યક્તિ હતી જે તેના વ્યક્તિત્વની અંદર છુપાયેલા થાક અને સંઘર્ષને એક નજરમાં પારખી શકતી હતી. બીજી તરફ, નિરાલી માટે વિસ્મય એક એવો નાયક હતો જેની બહાદુરીના કિસ્સા આખું લદ્દાખ ગાતું હતું, છતાં જેનો સ્વભાવ અત્યંત નમ્ર અને સરળ હતો. બંનેના સ્વભાવની આ સમાન લાક્ષણિકતાઓએ તેમની વચ્ચે એક 'અદ્રશ્ય પુલ'નું નિર્માણ કર્યું હતું. આ સંબંધ હવે સામાન્ય મિત્રતાની સીમાઓ વટાવીને આગળ વધી ગયો હતો.
એક દિવસ વિસ્મયે મન મક્કમ કરીને અને પૂરી હિંમત ભેગી કરીને પૂછ્યું, "નિરાલી, મારું જીવન અનિશ્ચિત છે. આજે અહીં છું, કાલે ક્યાં હોઈશ એ ખબર નથી. સરહદ પરનો સૈનિક ગમે ત્યારે અદ્રશ્ય થઈ શકે છે. શું તું આ અનિશ્ચિતતામાં મારો સાથ આપીશ?"
આ સાંભળી નિરાલીના મનમાં વીજળીના ઝબકારા જેવો અહેસાસ થયો. જે વિચાર તેના હૃદયમાં ઘુમરાતો હતો, એ જ વાત વિસ્મયના હોઠે આવી ગઈ હતી. તેને થયું કે શું આ તેમના જોડાણનો કોઈ કુદરતી સંકેત હશે? નિરાલીને આ પાત્ર મનથી પસંદ જ હતું, તો પછી ક્ષણવારનો પણ વિલંબ કરીને સમય કેમ બગાડવો?
ઝડપથી નિર્ણય લેતા નિરાલીએ વિસ્મયનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો અને અત્યંત મૃદુ અવાજે બોલી, "વિસ્મય, હું પોતે એક સૈનિક ડોક્ટર છું. આપણે બંને જાણીએ છીએ કે આપણા માટે દેશ હંમેશા સર્વોપરી છે. પણ જો તમારા જેવો બહાદુર અને સમજદાર સાથી મળે, તો આ મુશ્કેલ રસ્તો પણ મને મંજિલ જેવો જ લાગશે."
તે રાત્રે લદ્દાખની હાડ થીજવતી ઠંડીમાં પણ તેમના હૃદયમાં એક અનોખી હૂંફ અને શાંતિ હતી. આ કોઈ સામાન્ય પ્રેમકથા નહોતી; આ તો બે પ્રખર દેશભક્ત આત્માઓનું પવિત્ર મિલન હતું.
વિસ્મય અને નિરાલીએ એકબીજાને જીવનસાથી તરીકે પસંદ તો કરી લીધા, પરંતુ હવે આ વાતને પરિવાર સુધી પહોંચાડવાની ક્ષણ આવી હતી. જોકે, આ જવાબદારી માત્ર વિસ્મયના શિરે જ હતી, કારણ કે નિરાલીના જીવનમાં 'પોતાનું' કહી શકાય એવું કોઈ અંગત સગું બચ્યું નહોતું. નિરાલી તેના માતા-પિતાનું એકમાત્ર સંતાન હતી. તેની માતા તેને જન્મ આપતાની સાથે જ સ્વધામ સિધાવી ગયા હતા, અને પિતા—જે પોતે સેનામાં હતા—તેમણે નિરાલી જ્યારે માત્ર ૧૫ વર્ષની હતી ત્યારે દેશની સરહદ પર ઘૂસણખોરો સાથેની અથડામણમાં શહીદી વહોરી હતી.
નિરાલીના પિતાના મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ સારવાર મળવામાં થયેલો વિલંબ હતો. એ દિવસે કિશોરી નિરાલીએ મનોમન સંકલ્પ કર્યો હતો કે તે પોતે ડૉક્ટર બનશે અને પોતાનું જીવન દેશસેવામાં અર્પિત કરશે, જેથી ભવિષ્યમાં ક્યારેય કોઈ દીકરીએ પોતાના ફોજી પિતાને માત્ર સારવારના વિલંબને કારણે ગુમાવવાનો વારો ન આવે. વિસ્મય નિરાલીના આ સંઘર્ષમય ભૂતકાળ અને તેની ઉમદા ભાવના વિશે જાણતો હતો, અને કદાચ એટલે જ તે નિરાલી તરફ વધુ આદર અને આકર્ષણ અનુભવતો હતો.
વિસ્મયે જ્યારે લદ્દાખના પહાડોમાંથી અમદાવાદ ફોન કર્યો અને નિરાલી વિશે વાત કરી, ત્યારે સાંભળતાની સાથે જ યશ અને નિધિની આંખોમાં ખુશીના આંસુ છલકાઈ ગયા.
વિસ્મય અને નિરાલીના સંબંધની વાત સાંભળીને યશ અને નિધિ ખુશ તો હતા, પણ યશના મનમાં એક પિતા તરીકે સહજ દુવિધા રહેવા લાગી. નિરાલી વિશે તેઓ સાવ અજાણ હતા અને લગ્ન જેવા જીવનના મોટા નિર્ણયમાં ઉતાવળ કરવી તેમને ઠીક નહોતી લાગતી. યશે મનમાં રહેલા પ્રશ્નો અને ગડમથલને વિસ્મય સામે ઠાલવતા કહ્યું:
"બેટા વિસ્મય, તારી પસંદ અમને પણ પસંદ જ હોય, એમાં કોઈ બેમત નથી. પણ એક પિતા તરીકે તારી જીવનસંગિની વિશે જાણવાની મારી ફરજ છે અને મારી ચિંતા પણ છે. આખરે આખી જિંદગીનો સવાલ છે."
વિસ્મય પોતાના પિતાના સ્વભાવ અને તેમની દુવિધાને સારી રીતે સમજતો હતો. તેને ખબર હતી કે જ્યાં સુધી પિતાને પૂરો સંતોષ નહીં થાય, ત્યાં સુધી તેઓ આ સંબંધને મનથી સ્વીકારી નહીં શકે. વિસ્મયે શાંતિથી પિતાને ઉત્તર આપ્યો:
"પપ્પા, તમારી ચિંતા વ્યાજબી છે. નિરાલીના પિતાની શહીદી પછી, તેમના કમાન્ડિંગ ઓફિસર જ નિરાલી માટે સર્વસ્વ રહ્યા છે. તેમણે જ નિરાલીને સેનાના પરિવારના એક સભ્ય તરીકે દત્તક પુત્રીની જેમ સાચવી છે. પિતાની છત્રછાયા ગુમાવ્યા બાદ નિરાલીને પગભર થવા માટે જરૂરી માર્ગદર્શન અને તેને સેનામાં ડૉક્ટર તરીકે જોડાવા સુધીની તમામ મદદ આ ઓફિસરે જ કરી છે."
વિસ્મયે પિતાને તે કમાન્ડિંગ ઓફિસરનો લેન્ડલાઈન નંબર આપતા વિનંતી કરી, "પપ્પા, તમે જ રૂબરૂ તેમની સાથે વાત કરી લો. તેઓ નિરાલીને એક પિતાની જેમ જ ઓળખે છે. તમારી વાતચીત પછી તમારા મનનું જે સમાધાન થાય, એ જ મારો નિર્ણય હશે."
યશે ભારે હૈયે નંબર ડાયલ કર્યો. સામે છેડેથી જ્યારે એક અનુભવી અને શિસ્તબદ્ધ સૈન્ય અધિકારીનો અવાજ સંભળાયો, ત્યારે યશે પોતાની ઓળખ આપી નિરાલી વિશે પૂછપરછ કરી. ઓફિસરે ગર્વથી જવાબ આપ્યો:
" શ્રીમાન યશ સોની , નિરાલી તો આ આખી સેનાની દીકરી છે. તેણે જે સંઘર્ષ જોયો છે અને જે નિષ્ઠાથી તે દેશના જવાનોની સેવા કરે છે, તેવી છોકરી આખા દેશમાં ગોતવા જશો તોય નહીં મળે. વિસ્મય અને નિરાલીની જોડી એન્જિનિયરિંગ અને મેડિકલનો સમન્વય નથી, એ બે રક્ષકોનું મિલન છે. તમે નિશ્ચિંત થઈને આ સંબંધને વધાવો."
ઓફિસરના આ શબ્દો સાંભળી યશની તમામ દુવિધા પળવારમાં ઓગળી ગઈ. તેની આંખો ભીની થઈ ગઈ અને તેને અહેસાસ થયો કે વિસ્મયે તેના કુળ માટે માત્ર વહુ નથી શોધી, પણ એક વિરાટ વ્યક્તિત્વ ધરાવતી દીકરી શોધી છે. યશે તરત જ વિસ્મયને ફોન કરીને કહ્યું, "બેટા, તું સાચો હતો. મને આ સંબંધ પૂરા મનથી મંજૂર છે. નિરાલી હવે તારી જ નહીં, આ ઘરની દીકરી પણ છે."
નિરાલીના જીવનનો સંઘર્ષ અને તેની કર્તવ્યનિષ્ઠાની વિગતો સાંભળીને યશ, નિધિ અને ઘરના તમામ સભ્યોના મનમાં ખુશીનું મોજું ફરી વળ્યું. દાદી લક્ષ્મીબેન તો હરખથી ગદગદિત થઈ ગયા. તેમણે હરખના આંસુ સાથે કહ્યું, "બેટા યશ, આપણી સાત પેઢીમાં કોઈ ડોક્ટર નહોતું, હવે તો વહુ પણ એક ઓફિસર અને ડોક્ટર તરીકે આ ઘરમાં આવશે! વિસ્મયે સાચે જ લક્ષ્મી જેવી છોકરી શોધી છે."
યશને આજે મનોમન ગર્વ થયો કે તેના પુત્રએ જીવનસાથી પસંદ કરવામાં પણ પિતાનો વારસો અને પરંપરા જાળવી હતી—એક એવી વ્યક્તિ જે મુશ્કેલ પડકારોથી ડરતી નથી પણ તેનો સામનો કરે છે.
પરિવારની ઈચ્છા મુજબ, યશ અને નિધિએ વિસ્મય દ્વારા નિરાલી સાથે વિડિયો કોલ પર વાત કરી. નિરાલીની સાદગી, તેની શાંત મુખાકૃતિ અને તેના કામ પ્રત્યેની અતૂટ નિષ્ઠા જોઈને નિધિએ તો પ્રથમ દ્રષ્ટિએ જ તેને મનોમન પોતાની વહુ તરીકે સ્વીકારી લીધી.
ત્યારબાદ, યશે વિસ્મયને વિડિયો કોલ પર થોડે દૂર એકલા જવાનું કહ્યું. વિસ્મય એકાંતમાં ગયો એટલે યશે જાણે કાનમાં મધુર વાત કહેતા હોય તેમ ગદ્ગદિત સ્વરે કહ્યું, "બેટા વિસ્મય, તેં માત્ર તારા માટે જીવનસાથી નથી પસંદ કરી, તેં આ ઘર માટે સાક્ષાત્ લક્ષ્મી પસંદ કરી છે. જેણે આટલી નાની ઉંમરે આટલો મોટો ત્યાગ અને પિતાને ગુમાવ્યા બાદ પણ દેશસેવાનો સંકલ્પ કર્યો હોય, તેનાથી શ્રેષ્ઠ વહુ આ ઘર માટે બીજી કોઈ હોઈ જ ના શકે. મને તારા પર ગર્વ છે!"
બીજી બાજુ, નિધિએ પણ નિરાલીને વિડિયો કોલ પર થોડી દૂર એકાંતમાં જવા વિનંતી કરી. નિરાલી થોડી શરમાઈ અને ફોન લઈને એક તરફ ગઈ. નિધિએ અત્યંત ભાવુક થઈને, માતૃત્વના વહાલ સાથે તેના કાનમાં કહ્યું, "બેટા નિરાલી, આજથી તું તારી જાતને એકલી ના સમજતી. હવે તારું પોતાનું એક મોટું ઘર છે, તારા દાદા-દાદી છે અને હું તારી મા બનીને તારી રાહ જોઉં છું. અમને આ સંબંધ સો ટકા મંજૂર છે, મારી દીકરી!"
નિધિના આ શબ્દો સાંભળીને જે દીકરીએ વર્ષો પહેલા પોતાની મા ગુમાવી હતી, તેની આંખોમાં શ્રાવણ-ભાદરવો ઉમટી પડ્યો. તેને પહેલીવાર સાસરી નહીં પણ એક 'મા' મળી હોવાનો અહેસાસ થયો.
દાદા હરગોવનદાસ અને દાદી લક્ષ્મીબેને જ્યારે જાણ્યું કે વહુ પણ સેનામાં ડૉક્ટર છે, ત્યારે તેમણે હાથ જોડી પ્રભુનો આભાર માન્યો. તેમને લાગ્યું કે વિસ્મયે તેના લોખંડી પુરુષાર્થમાં હવે સેવાની સુગંધ ભેળવી દીધી છે. પરિવારના તમામ સભ્યોએ હરખભેર પોતાની સંમતિ આપી અને સરહદ પર ખીલેલા આ પ્રણયપુષ્પને લગ્નના પવિત્ર બંધનમાં બાંધવાની તૈયારીઓ ધામધૂમથી શરૂ કરી દીધી.
