કૈલાશ માનસરોવરની યાત્રાનો એ સાતમો દિવસ હતો. અમે ચારેય મિત્રો—હું, મિતેશ, મયંક અને ભાવિક—હિમાલયના દુર્ગમ રસ્તાઓ કાપી રહ્યા હતા. બહાર હાડ થીજવતી ઠંડી હતી અને મનમાં કૈલાશ જોવાની તાલાવેલી. પણ પ્રકૃતિને કંઈક બીજું જ મંજૂર હતું. અચાનક થયેલી ભારે હિમવર્ષાને કારણે અમારો રસ્તો રોકાઈ ગયો અને અમારે 'રુદ્રપ્રયાગ' થી આગળ એક નાનકડા, અજાણ્યા પહાડી ગામમાં આશરો લેવો પડ્યો.યોગાનુયોગે એ દિવસ હોળીનો હતો.
"યાર, ઘરે હોત તો અત્યારે ધાણી-મમરા ખાતા હોત અને રંગોથી રમતા હોત," મયંકે બારી બહાર પડતા બરફને જોતા નિસાસો નાખ્યો.
"અહીં તો બરફ સિવાય બીજો કોઈ રંગ જ નથી," ભાવિકે પોતાની જેકેટની ચેઈન વધુ ઉપર ચડાવતા કહ્યું.
મિતેશ, જે હંમેશા શાંત અને વિચારશીલ રહેતો, તેણે ગામના ચોક તરફ ઈશારો કર્યો. ત્યાં ગામના લોકો ભેગા થઈ રહ્યા હતા. પણ અજીબ વાત એ હતી કે કોઈના હાથમાં લાકડાં નહોતા, પણ દરેકના હાથમાં કાગળની ચિઠ્ઠીઓ હતી.
અમે કુતૂહલવશ ત્યાં પહોંચ્યા. ગામના વૃદ્ધ મુખીએ અમને જોયા અને સ્મિત સાથે આવકાર્યા, "આવો મુસાફરો, આજે અમારી 'આંતરિક હોળી'ના સાક્ષી બનો."
મેં પૂછ્યું, "આંતરિક હોળી? અહીં લાકડાં કેમ નથી બાળતા?"
મુખીએ ગંભીર અવાજે કહ્યું, "બહારના લાકડાં બાળવાથી તો પ્રદૂષણ થાય, સાહેબ. અમે તો અહીં મનના કચરાને બાળીએ છીએ. આ કાગળ પર અમે અમારા કામ, ક્રોધ, લોભ અને વેર લખ્યા છે. આજે એ બધું જ આ પવિત્ર અગ્નિમાં હોમી દઈશું."
રાત પડી. ગામના ચોકમાં એક મોટો ખાડો હતો, જેની આસપાસ મંત્રોચ્ચાર શરૂ થયા. જેવી અગ્નિ પ્રગટાવવામાં આવી, અમે ચારેય આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા! એ જ્વાળાઓ લાલ કે નારંગી નહીં, પણ ઘેરા નીલા રંગની હતી. જાણે સાક્ષાત્ શિવનો કંઠ ત્યાં
પ્રગટ્યો હોય!
એ નીલી જ્વાળાઓ જોઈને અમારા ચારેયના મનમાં મંથન શરૂ થયું. છેલ્લા બે દિવસથી ચાલવાની ઝડપ બાબતે મારી અને ભાવિક વચ્ચે અણબનાવ હતો. મિતેશ અને મયંક પણ જૂની કોઈ લેવડ-દેવડની વાતમાં એકબીજાથી મોઢું ફેરવીને ચાલતા હતા. એ ક્ષણે અમને સમજાયું કે જો અમે આ મનભેદ સાથે રાખીશું, તો કૈલાશના પવિત્ર દર્શન કેવી રીતે કરી શકીશું?
"મિત્રો," મેં ભાવિકનો હાથ પકડ્યો, "આપણે કૈલાશ જઈ રહ્યા છીએ, પણ આપણું મન વેરના ભારથી ભરેલું છે."
ભાવિકની આંખોમાં પણ પસ્તાવો હતો. મયંક અને મિતેશ પણ મૌન તોડીને એકબીજાને ગળે મળ્યા. અમે ચારેયે એક કોરા કાગળ પર અમારા મનદુઃખની વાતો લખી અને એ નીલી જ્વાળામાં પધરાવી દીધી. જેવી એ ચિઠ્ઠીઓ બળી, અમને એક અજીબ હળવાશનો અનુભવ થયો.
સવારે જ્યારે અમે જાગ્યા, ત્યારે હિમવર્ષા બંધ થઈ ગઈ હતી. આખું ગામ બરફની સફેદ ચાદર ઓઢીને બેઠું હતું. પહાડો પર સૂર્યના કિરણો પડતા જ એવું લાગતું હતું જાણે કુદરતે ખુદ અમને આશીર્વાદ આપ્યા હોય.
"રંગો વિનાની આ હોળી જીવનની સૌથી શ્રેષ્ઠ હોળી હતી," મિતેશે આકાશ તરફ જોતા કહ્યું.
અમે ચારેય મિત્રો—હું, મિતેશ, મયંક અને ભાવિક—હવે માત્ર શારીરિક રીતે જ નહીં, પણ માનસિક રીતે પણ શુદ્ધ થઈને કૈલાશના રહસ્યો ઉકેલવા આગળ વધ્યા. અમને સમજાઈ ગયું હતું કે સાચી હોળી તો એ છે, જે હૃદયના અંધકારને બાળીને ભસ્મ કરી દે.
આ તો એક હોળીની વાત છે , પરંતુ આવી ઘણી બધી હોડીઓ આપણા ઘણાના ઘરમાં કે આજુબાજુના પડોશમાં ચાલતી હોય છે. ભાઈ ભાઈ, પિતા પુત્ર, માતા પુત્ર કે પતિ પત્નીમાં નાના મોટા ઝઘડા ચાલતા હોય છે તો આ હોળીના પવિત્ર દિવસે આપણા ઘરમાં કે પડોશમાં જે કંઈ પણ ઝઘડાઓ ચાલતા હોય તે બંધ થાય તેવો પ્રયત્ન કરીએ અને ખરેખર હોળી ધૂળેટી ઉજવીએ.
