તક્ષશિલાના પશ્ચિમ દ્વાર પર છવાયેલો સન્નાટો અચાનક ચીરુકા જેવો ફાટ્યો. મગધના સેનાપતિ ભદ્રશાલના અશ્વદળે ધરતી ધ્રુજાવી દીધી. રાજવૈદ્ય શુદ્ધાનંદે આપેલી ગુપ્ત ચાવીથી કિલ્લાનું એ દ્વાર ખૂલ્યું જે વર્ષોથી બંધ હતું.
મગધના સૈનિકોને લાગ્યું કે વિજય હવે માત્ર થોડા ડગલાં દૂર છે, પણ તેઓ એ નહોતા જાણતા કે આ દ્વાર સ્વર્ગનું નહીં, પણ નરકનું મુખ હતું.
આચાર્ય ચાણક્ય કિલ્લાના બુરજ પરથી બધું જ નિહાળી રહ્યા હતા. તેમની બાજુમાં ચંદ્રપ્રકાશ ધનુષ-બાણ ધારણ કરીને સજ્જ હતા.
"ચંદ્ર," ચાણક્યએ આકાશમાં ઉડતા ધૂમકેતુ જેવા એક સિતારા તરફ જોઈને કહ્યું, "યુદ્ધમાં શક્તિ કરતાં 'સ્થિતિ' મહત્વની હોય છે. શત્રુ જ્યારે ઉત્સાહમાં અંધ હોય, ત્યારે જ તેને ભાન કરાવવું કે તે ખાઈમાં ઉતરી રહ્યો છે. સંકેત કર!"
ચંદ્રપ્રકાશે હવામાં અગ્નિબાણ છોડ્યું. એ બાણ એક જ્વાળાની લકીર જેવું આકાશને ચીરી ગયું.
જેવા મગધના પ્રથમ એક હજાર સૈનિકો દ્વારની અંદર પ્રવેશ્યા, કે તરત જ જમીનની અંદરથી મોટા લોખંડના પાંજરાઓ બહાર આવ્યા.
આ ચાણક્યની 'અગ્નિ-ટુકડી'ની ગોઠવણ હતી. સૂર્યપ્રતાપ, જે અત્યાર સુધી અંધકારમાં છુપાયેલો હતો, તે પોતાના અશ્વ 'વીરભદ્ર' પર સવાર થઈને ગર્જના કરી ઉઠ્યો.
"મારો! એક પણ ગદ્દાર પાછો ન જવો જોઈએ!"
કિલ્લાની ઉપરથી સૈનિકોએ તેલથી ભરેલા માટલા નીચે ફેંક્યા અને પાછળથી સળગતા કાકડા. પળવારમાં આખું પશ્ચિમ દ્વાર અગ્નિના હોમકુંડમાં ફેરવાઈ ગયું.
મગધના હાથીઓ, જે અત્યાર સુધી ગર્વથી આગળ વધતા હતા, તે અગ્નિ જોઈને ગાંડાતૂર થયા અને પોતાની જ સેનાને કચડવા લાગ્યા. રણમેદાનમાં ચીસાચીસ અને લોખંડના ટકરાવનો ભયાનક અવાજ ગૂંજવા લાગ્યો.
બીજી તરફ, મગધના સેનાપતિ ભદ્રશાલે જોયું કે તેના સૈનિકો જાળમાં ફસાયા છે. તેણે ગુસ્સામાં આવીને રાજવૈદ્ય શુદ્ધાનંદની ગરદન પકડી. "તૂ તો કહેતો હતો કે રસ્તો સાફ છે! આ અગ્નિ ક્યાંથી આવ્યો?"
"સેનાપતિ... આ ચાણક્યની ચાલ છે... મને છોડી દો..." શુદ્ધાનંદ કરગરવા લાગ્યો.
પણ ભદ્રશાલે એક જ ઝાટકે તેની ગરદન ધડથી અલગ કરી નાખી. "જે પોતાની માતૃભૂમિનો ન થયો, તે મારો શું થશે?"
શુદ્ધાનંદનું લોહી તક્ષશિલાની પવિત્ર ધરતી પર રેડાયું—ગદ્દારીનો અંત એ જ રીતે થયો જેની ચાણક્યએ આગાહી કરી હતી.
મેદાનમાં લડાઈ હવે જામી હતી. સૂર્યપ્રતાપની તલવાર કાઠિયાવાડી ખમીરથી વીંઝાતી હતી. તે ભદ્રશાલના અંગરક્ષકોને ચીરતો આગળ વધતો હતો. તેની નજર ભદ્રશાલ પર હતી.
"એય મગધના કૂતરા! હિમ્મત હોય તો સામે આવ!"
સૂર્યપ્રતાપની તલવારના એક વારથી બે સૈનિકોના ઢાલના ટુકડા થઈ ગયા.
ભદ્રશાલે પણ વળતો પ્રહાર કર્યો. બંને વચ્ચે દ્વંદ્વયુદ્ધ શરૂ થયું. એક તરફ મગધનું સામ્રાજ્યવાદી બળ હતું, તો બીજી તરફ તક્ષશિલાના સન્માનની રક્ષાનું ઝનૂન.
સૂર્યપ્રતાપના ખભે ઘા વાગ્યો, પણ તેણે પરવા ન કરી. તેણે પોતાની તલવારની મૂઠ વડે ભદ્રશાલના મુકુટ પર એવો પ્રહાર કર્યો કે સેનાપતિ થોડી ક્ષણો માટે દિગ્મૂઢ થઈ ગયો.
બરાબર એ જ સમયે, કિલ્લાની દીવાલો પરથી ચંદ્રપ્રકાશે મગધના ધ્વજવાહક પર સચોટ નિશાન સાધ્યું. મગધનો ઝંડો જમીન પર પડ્યો. સેનામાં ફફડાટ ફેલાઈ ગયો. જ્યારે યુદ્ધના મેદાનમાં ઝંડો પડે, ત્યારે તેને હારનો સંકેત માનવામાં આવે છે.
"ભાગો! ભાગો! તક્ષશિલાની સેના આપણને ઘેરી રહી છે!"
મગધના સૈનિકોમાં અફવા ફેલાઈ ગઈ. વાસ્તવમાં ચાણક્યએ નગરના સાધારણ યુવાનોને પણ સૈનિકોના વસ્ત્રો પહેરાવીને પહાડો પર મશાલો સાથે ઉભા રાખ્યા હતા, જેથી દુશ્મનને લાગે કે લાખોની સેના પાછળથી આવી રહી છે.
ભદ્રશાલ સમજી ગયો કે અત્યારે પીછેહઠ કરવી જ હિતાવહ છે. તેણે પોતાની સેનાને પાછા ફરવાનો આદેશ આપ્યો.
રાત્રિના ચોથા પ્રહરે, મગધની સેના ભાગી રહી હતી. વિજય તક્ષશિલાનો થયો હતો, પણ આ વિજય મોંઘો પડ્યો હતો. સૂર્યપ્રતાપ લોહીલુહાણ અવસ્થામાં ઢળી પડ્યો. ચંદ્રપ્રકાશ દોડતો તેની પાસે પહોંચ્યો.
"ભાઈ! આંખ ખોલ!" ચંદ્રપ્રકાશની આંખોમાં આંસુ હતા.
ચાણક્ય ધીરેથી ત્યાં આવ્યા. તેમણે સૂર્યપ્રતાપનો હાથ પકડ્યો અને તેના ધબકારા તપાસ્યા. "ચિંતા ન કર, ચંદ્ર. આ તક્ષશિલાના સિંહના ઘા છે, તે જલ્દી રૂઝાઈ જશે. પણ યાદ રાખજે, શત્રુ હજુ હાર્યો નથી, તે માત્ર પાછો હટ્યો છે."
ચાણક્યએ ક્ષિતિજ તરફ જોયું, જ્યાં સૂર્યોદયની લાલી દેખાઈ રહી હતી. "આજે છઠ્ઠી રાત પૂરી થઈ. સાતમી રાત સૌથી ભયાનક હશે, કારણ કે ઘાયલ નાગ વધુ ઝેરી હોય છે."
