જીવન પથ
-રાકેશ ઠક્કર
ભાગ-૫૨
‘જીવનમાં એક વાત યાદ રાખજો, જે મળે તે નસીબ અને જે નથી મળતું તે ઈશ્વરની મરજી.’
જીવનમાં સ્વીકારભાવ જેવો બીજો કોઈ મોટો વૈભવ નથી અને આ સુવિચાર એ જ આંતરિક શાંતિની ચાવી છે. આજના દોડધામભર્યા અને અપેક્ષાઓથી લદાયેલા જીવનમાં આપણે દરેક નાની-મોટી વસ્તુ પર પોતાનું નિયંત્રણ મેળવવા ઈચ્છીએ છીએ. આપણને લાગે છે કે જો આપણે સખત મહેનત કરીશું તો પરિણામ આપણા ધાર્યા મુજબ જ આવવું જોઈએ. પણ જીવન કોઈ ગણિતનો દાખલો નથી કે જેમાં બે વત્તા બે હંમેશાં ચાર જ થાય.
આજના 'હસ્ટલ કલ્ચર' (સતત મથતા રહેવાની સંસ્કૃતિ) માં જ્યારે કોઈ વસ્તુ આપણા હાથમાંથી સરી જાય છે ત્યારે આપણે હતાશા અને ડિપ્રેશનમાં સરી પડીએ છીએ. આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે આપણે માત્ર શતરંજના મહોરા છીએ, ખેલાડી તો ઉપરવાળો છે. ગુજરાતીમાં એક સુંદર કહેવત છે કે, ‘માણસ ધારે છે કંઈ અને પ્રભુ કરે છે કંઈ.’ આ કહેવત આળસુ બનવા માટે નથી પણ સતત મહેનત કર્યા પછી જ્યારે પરિણામ વિરુદ્ધ આવે ત્યારે મનની શાંતિ જાળવી રાખવા માટે છે.
આપણે સોશિયલ મીડિયા પર બીજાની સફળતા જોઈને આપણા 'નસીબ' ને કોસવા લાગીએ છીએ. કોઈને નવી ગાડી મળી કે કોઈને મોટી નોકરી મળી તો આપણને લાગે છે કે ઈશ્વર આપણા પ્રત્યે અન્યાયી છે. પણ આ સુવિચાર આપણને શીખવે છે કે જે મળ્યું છે તેને નસીબ માનીને તેનો આનંદ માણો અને જે નથી મળ્યું તેને 'ઈશ્વરની મરજી' માનીને છોડી દો.
ઈશ્વરની મરજી એટલે શું?
ઈશ્વર એ પિતા સમાન છે. અને કોઈ પિતા પોતાના બાળકનું ખરાબ ઈચ્છતા નથી. કદાચ આપણને જે રમકડું જોઈએ છે તે આપણા માટે અત્યારે સુરક્ષિત નથી અથવા તેનાથી પણ મોટું અને સારું રમકડું ભવિષ્યમાં આપણી રાહ જોઈ રહ્યું છે. ‘કૂવો ખોદતા પહેલા તરસ ન લાગે’ તેમ આપણી જરૂરિયાત અને લાયકાત મુજબ ઈશ્વર આપણને યોગ્ય સમયે બધું જ આપે છે. જ્યારે આપણે 'નસીબ' અને 'મરજી' ના આ સંતુલનને સમજી લઈએ છીએ ત્યારે જીવનનો અડધો તણાવ આપોઆપ ઓગળી જાય છે. તે આપણને સફળતામાં નમ્ર રહેતા અને નિષ્ફળતામાં મક્કમ રહેતા શીખવે છે.
એક તેજસ્વી યુવાન હતો. જેનું નામ આકાશ હતું. આકાશનું સપનું હતું કે તે એક ચોક્કસ વિદેશી યુનિવર્સિટીમાં એડમિશન મેળવે. તેણે રાત-દિવસ એક કરીને તૈયારી કરી. તમામ પરીક્ષાઓ પાસ કરી અને ઇન્ટરવ્યુ પણ શાનદાર આપ્યો. તેને પૂરો વિશ્વાસ હતો કે તેનું એડમિશન પાકું જ છે. પરંતુ જ્યારે અંતિમ લિસ્ટ આવ્યું ત્યારે તેમાં તેનું નામ નહોતું. આકાશ ભાંગી પડ્યો. તેને ઈશ્વર પરથી ભરોસો ઉઠી ગયો. તેને લાગ્યું કે તેની બધી મહેનત એળે ગઈ. તેણે વિચાર્યું, ‘જો આટલી મહેનત પછી પણ મને ન મળ્યું તો ઈશ્વર જેવું કંઈ છે જ નહીં.’
તેના દાદાએ તેને નિરાશ જોઈને પાસે બેસાડ્યો અને કહ્યું, ‘બેટા, જે મળ્યું તે નસીબ અને જે નથી મળ્યું તે ઈશ્વરની મરજી. કદાચ ઈશ્વરે તારા માટે કંઈક અલગ જ વિચાર્યું હશે.’
આકાશને ત્યારે આ વાત ગળે ન ઉતરી. તેને કોઈ રસ્તો દેખાતો નહોતો, એટલે તેણે અનિચ્છાએ પોતાના જ શહેરની એક નાની કોલેજમાં અભ્યાસ શરૂ કર્યો. ત્રણ મહિના પછી સમાચાર આવ્યા કે જે વિદેશી યુનિવર્સિટીમાં તે જવા માંગતો હતો ત્યાં કોઈ મોટા કૌભાંડને કારણે અને આર્થિક કટોકટીને કારણે તે આખું સેમેસ્ટર રદ કરવામાં આવ્યું છે અને જે વિદ્યાર્થીઓ ત્યાં ગયા હતા તેઓ ભારે મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે. એટલું જ નહીં આકાશ જે કોલેજમાં અત્યારે હતો ત્યાં તેને એક એવા પ્રોજેક્ટમાં કામ કરવાની તક મળી જેણે તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખ્યાતિ અપાવી.
આકાશને ત્યારે સમજાયું કે જો તે વિદેશ ગયો હોત તો તે કદાચ અત્યારે રઝળી પડ્યો હોત. જેને તે પોતાની 'નિષ્ફળતા' ગણતો હતો તે ખરેખર ઈશ્વરની 'સુરક્ષા' હતી. તે દિવસે તેને પેલા સુવિચારનો સાચો અર્થ સમજાયો. આપણી દ્રષ્ટિ મર્યાદિત છે. આપણે માત્ર એક ડગલું આગળ જોઈ શકીએ છીએ પણ ઈશ્વર આખી સફર જોઈ રહ્યો છે. ‘ઘીના ઠામમાં ઘી પડી રહે’ તેમ જો આપણી દાનત સાફ હોય અને મહેનત પૂરી હોય તો જે આપણા હિતમાં હશે તે આપણી પાસે આવશે જ.
સંઘર્ષ પૂરો કરો પણ પછી પરિણામને હસતાં મોઢે સ્વીકારી લો. જે મળ્યું છે તેમાં સંતોષ માણો. કારણ કે ઘણા લોકો પાસે એટલું પણ નથી. અને જે નથી મળ્યું તેના માટે એવો વિશ્વાસ રાખો કે ઈશ્વર તમારી સાથે કોઈ મોટી રમત રમી રહ્યો છે જે તમારી સમજણની બહાર છે. આ આશાવાદી વલણ જ તમને હતાશાના પહાડો ઓળંગવામાં મદદ કરશે.
‘નસીબ ચાર ડગલાં આગળ હોય છે’ એમ માનીને ચાલશો તો ક્યારેય કોઈનાથી ઈર્ષ્યા નહીં થાય અને ઈશ્વરની મરજીમાં વિશ્વાસ રાખશો તો ક્યારેય કોઈ અફસોસ નહીં થાય. જીવનમાં હંમેશાં યાદ રાખજો કે ઈશ્વર ક્યારેય તમારા માટે ખોટો દરવાજો બંધ કરતો નથી સિવાય કે તેને તમારા માટે સાચો દરવાજો ખોલવો હોય. તમે ક્યારેય એવો અનુભવ કર્યો હશે કે જ્યારે તમને કોઈ વસ્તુ ન મળી હોય અને પાછળથી તમને સમજાયું હોય કે સારું થયું કે મળી ન હતી!
