"મંજિલ ને પામવા, મહેનત અમે કરી.
અડચણોને અવગણી નવીન કેડી કોતરી.
ખબર ક્યાં હતી મંજિલ મળ્યાં પછી
કે આવશે ખતરાઓ અખતરાં કર્યાં પછી."
- મૃગતૃષ્ણા
_____________________
૨૧. પસંદગી અને પડકાર
સર્પ-હૃદયે ધબકવાનું બંધ કર્યું એ ક્ષણ એવી હતી જાણે સમગ્ર પર્વતનો શ્વાસ રોકાઈ ગયો હોય. આખા ખંડમાં છવાયેલી મૃત્યુ જેવી શાંતિમાં, સાહસના અનાયાસે લંબાવેલા હાથ તરફ ધીમે ધીમે નીચે આવતું સર્પ-હૃદય એકમાત્ર ગતિમાન વસ્તુ હતી. આદિત્ય, સંધ્યા અને શેર સિંહ સ્તબ્ધ થઈને આ અવિશ્વસનીય દ્રશ્ય જોઈ રહ્યા.
સર્પ-હૃદય, જે તેમના જીવનનું લક્ષ્ય હતું, તેણે આદિત્ય, એક અનુભવી પુરાતત્વવિદ્, કે સંધ્યા, એક જ્ઞાની લિપિશાસ્ત્રી, ને બદલે સાહસને પસંદ કર્યો હતો. એક સત્તર વર્ષનો છોકરો, જેની સફર હમણાં જ શરૂ થઈ હતી.
જેવું સર્પ-હૃદય સાહસના હાથમાં આવ્યું, તેનો આકાર બદલાવા લાગ્યો. પેલો વિરાટ, ગાડી જેવડો સ્ફટિક સંકોચાઈને એક માનવ મુઠ્ઠીમાં સમાઈ જાય તેટલો નાનો થઈ ગયો. તેનો ઊંડો લાલ રંગ હવે શાંત અને સૌમ્ય લાગતો હતો અને તેની અંદર એક નાનો, સોનેરી પ્રકાશ ધીમે ધીમે ધબકી રહ્યો હતો, જાણે કોઈ શાંત હૃદય હોય. તે ગરમ નહોતું, ઠંડુ પણ નહોતું; સાહસને લાગ્યું જાણે તેણે કોઈ જીવંત વસ્તુને પકડી હોય.
"આ... આ કેવી રીતે શક્ય છે?" આદિત્ય ગણગણ્યો, તેના અવાજમાં આશ્ચર્ય અને થોડી નિરાશાનો મિશ્ર ભાવ હતો.
સંધ્યાએ સાહસના ચહેરા તરફ જોયું. તેના ચહેરા પર લોભ કે અહંકારનો ભાવ નહોતો, પણ એક ઊંડી જવાબદારી અને વિસ્મય હતો. સંધ્યાને જવાબ મળી ગયો. તેણે આદિત્યના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને ધીમા અવાજે કહ્યું, "કદાચ આપણે ખોટા હતા, આદિત્ય. સર્પ-હૃદય શક્તિ કે જ્ઞાન નથી શોધતું. તે શુદ્ધતા શોધે છે. સાહસનો ઈરાદો સૌથી શુદ્ધ હતો. તેણે સર્પ-હૃદયને પોતાના માટે નહોતું જોઈતું; તે તો ફક્ત પોતાના પરિવારને બચાવવા માંગતો હતો. 'પડઘાના ખંડ'માં જ્યારે આપણે સૌ આપણી મહત્વાકાંક્ષાઓ અને ભયમાં ફસાયા હતા, ત્યારે માત્ર સાહસ જ હતો જેણે નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને હિંમત બતાવી. તેણે સાબિત કર્યું કે તે લાયક છે."
સંધ્યાના શબ્દોએ આદિત્યના મનમાં રહેલી થોડી ઈર્ષ્યાને પણ ઓગાળી નાખી. તેણે પોતાના દીકરા તરફ ગર્વથી જોયું. તેની નિરાશા હવે ગર્વમાં ફેરવાઈ ગઈ હતી.
પણ તેમની આ ક્ષણ લાંબી ન ટકી.
જેવું સર્પ-હૃદય સાહસના હાથમાં સ્થિર થયું, આખી ગુફા જોરથી ધ્રૂજવા લાગી. ઉપરથી પથ્થરો અને માટીના ઢેફાં પડવા લાગ્યા. જે ગુફા સદીઓથી સ્થિર હતી, તે હવે તૂટી રહી હતી.
"સર્પ-હૃદય આ સ્થાનની જીવાદોરી હતું!" શેર સિંહે ચીસ પાડી. "તેના વગર આ પહાડ જીવંત નહીં રહી શકે! આપણે અહીંથી તાત્કાલિક નીકળવું પડશે!"
તેઓ જે રસ્તે આવ્યા હતા તે તરફ પાછા દોડ્યા. તેમની પાછળ ગુફાનો એક પછી એક ભાગ તૂટીને નીચે ખાઈમાં પડી રહ્યો હતો. તેમની પાસે વિચારવાનો સમય નહોતો. તે એક દોડ હતી, સમય અને મૃત્યુ સામેની દોડ.
તેઓ માંડ માંડ 'માયાવી સેતુ'વાળી ગુફામાં પહોંચ્યા. હવે ત્યાં કોઈ ભ્રમ નહોતો, પણ વાસ્તવિક ખતરો હતો. પુલની બીજી બાજુનો રસ્તો મોટા પથ્થરોથી બંધ થઈ રહ્યો હતો. તેમણે કોઈ પણ સુરક્ષા દોરડા વગર, પોતાની પૂરી તાકાતથી દોડીને પુલ પાર કર્યો. જેવો સાહસનો છેલ્લો પગ પુલની આ બાજુ પડ્યો, તેની પાછળ આખો પુલ તૂટીને અનંત ખાઈમાં ગરકાવ થઈ ગયો.
તેઓ રોકાયા વિના દોડતા રહ્યા. 'પડઘાનો ખંડ', 'મૌનનો કોયડો', બધું જ પાછળ ધ્વસ્ત થઈ રહ્યું હતું. જાણે પર્વત પોતે જ પોતાના રહસ્યોને પોતાની સાથે દફનાવી દેવા માંગતો હોય. અંતે, તેઓ એ જગ્યાએ પહોંચ્યા જ્યાં પથ્થરનો સર્પાકાર દરવાજો હતો. પણ હવે ત્યાં કોઈ દરવાજો નહોતો. ત્યાં માત્ર પથ્થરોનો એક મોટો ઢગલો હતો. બહાર નીકળવાનો રસ્તો બંધ થઈ ગયો હતો.
"આપણે ફસાઈ ગયા!" આદિત્ય નિરાશાથી બોલ્યો.
તેઓ ચારેબાજુથી બંધ હતા. પર્વત તેમની કબર બનવા જઈ રહ્યો હતો. ત્યારે સાહસે પોતાના હાથમાં રહેલા સર્પ-હૃદય તરફ જોયું. તે હજુ પણ શાંતિથી ધબકી રહ્યું હતું. તેણે પોતાની અંતઃપ્રેરણાથી એક નિર્ણય લીધો.
તેણે સર્પ-હૃદયને પથ્થરોના ઢગલા પર મૂક્યું અને પોતાની આંખો બંધ કરી. તેણે કોઈ શક્તિની માંગણી ન કરી. તેણે માત્ર એક જ વિચાર કર્યો - 'ઘર'. તેને પોતાના પરિવારની સુરક્ષા જોઈતી હતી.
જેવો તેણે આ વિચાર કર્યો, સર્પ-હૃદયમાંથી એક તેજસ્વી સોનેરી પ્રકાશ નીકળ્યો. એ પ્રકાશે પથ્થરોના ઢગલાને સ્પર્શ કર્યો અને જાણે કોઈ જાદુ થયો હોય તેમ, મોટા મોટા પથ્થરો ધૂળની જેમ વિખેરાઈ ગયા અને એક સાંકડો માર્ગ બની ગયો. એ માર્ગની પેલે પાર, દિવસનો આછો પ્રકાશ દેખાઈ રહ્યો હતો.
તેમણે એક ક્ષણ પણ બગાડ્યા વિના એ માર્ગમાંથી બહાર દોટ મૂકી. જેવા તેઓ બહાર ખુલ્લી હવામાં આવ્યા, તેમની પાછળ આખો ગુપ્ત માર્ગ એક મોટા ધડાકા સાથે હંમેશ માટે બંધ થઈ ગયો.
તેઓ હાંફી રહ્યા હતા, તેમના કપડાં ફાટેલા અને ધૂળથી ભરેલા હતા, પણ તેઓ જીવંત હતા. અને તેમની પાસે સર્પ-હૃદય હતું. સૂર્ય આથમી રહ્યો હતો અને પર્વતો પર કેસરી રંગ છવાઈ ગયો હતો.
તેમણે નીચે ઉતરવાનું શરૂ કર્યું. સફર પૂરી થઈ નહોતી, પણ સૌથી મોટો પડકાર પાર થઈ ગયો હતો... અથવા તેઓ એવું માનતા હતા.
બે દિવસ પછી, જ્યારે તેઓ ઋષિકેશ પાછા પહોંચ્યા અને એક હોટલમાં આરામ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમને સમજાયું કે તેમનો અસલી પડકાર હવે શરૂ થવાનો હતો.
આદિત્ય અને સંધ્યા સર્પ-હૃદયનો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. સાહસ બારી પાસે ઊભો રહીને બહાર ગંગાના પ્રવાહને જોઈ રહ્યો હતો. તેને લાગ્યું કે કોઈ તેના પર નજર રાખી રહ્યું છે. તેણે નીચે બજાર તરફ જોયું. ભીડમાં, બે વ્યક્તિઓ અલગ તરી આવતી હતી. તેઓ કાળા, આધુનિક સૂટમાં સજ્જ હતા અને તેમની નજર સીધી તેમની હોટલની બારી તરફ હતી. તે 'છાયાના રક્ષકો' જેવા પ્રાચીન નહોતા લાગતા, પણ તેમની આંખોમાં એ જ ઠંડક અને નિર્દયતા હતી.
જેવી સાહસની નજર તેમના પર પડી, તે બંને ભીડમાં ઓગળી ગયા.
"પપ્પા," સાહસે ચિંતાથી કહ્યું. "મને લાગે છે કે આપણે એકલા નથી."
એ જ ક્ષણે, હોટલના રૂમનો દરવાજો કોઈએ જોરથી ખખડાવ્યો. શેર સિંહે દરવાજો ખોલ્યો. સામે હોટલનો મેનેજર ગભરાયેલા ચહેરે ઊભો હતો. તેની પાછળ એ જ બે કાળા સૂટવાળા માણસો ઊભા હતા.
"માફ કરજો, સાહેબ," મેનેજરે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું. "આ લોકો સરકારી એજન્ટ છે. તેઓ તમારી સાથે વાત કરવા માંગે છે."
એક એજન્ટે આગળ વધીને પોતાનું ઓળખપત્ર બતાવ્યું. તેના પર ભારત સરકારનો અશોક સ્તંભ હતો, પણ તેની નીચે લખેલું નામ કોઈએ સાંભળ્યું નહોતું - 'ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ પેરાનોર્મલ એન્ડ આર્કિયોલોજિકલ સિક્યુરિટી (DPAS)'.
"આદિત્ય રોય?" મુખ્ય એજન્ટે ઠંડા અવાજે પૂછ્યું. "અમને ખબર છે કે તમારી પાસે શું છે. એ વસ્તુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો વિષય છે. તમારે તે અમારી હવાલે કરવી પડશે."
આદિત્ય સ્તબ્ધ થઈ ગયો. સરકારને આટલી જલ્દી કેવી રીતે ખબર પડી?
"અમારી પાસે કંઈ નથી ઑફિસર," આદિત્યએ દ્રઢતાથી કહ્યું.
બીજા એજન્ટે હસીને કહ્યું, "તમારી પાસે કોઈ વિકલ્પ નથી, ડૉ. રોય. કાં તો તમે સહકાર આપો, અથવા અમારે બળનો પ્રયોગ કરવો પડશે."
વાતાવરણ તંગ બની ગયું. 'છાયાના રક્ષકો'નો સામનો કરવો એક વાત હતી, પણ પોતાની જ સરકારના એક ગુપ્ત વિભાગ સામે લડવું એ બિલકુલ અલગ વાત હતી. આ લોકો પાસે હથિયાર હતા, ટેકનોલોજી હતી અને કાયદાની સત્તા હતી.
સાહસ સમજી ગયો. 'છાયાના રક્ષકો' માત્ર પર્વતની ગુફાઓમાં જ નહોતા. તેઓ આધુનિક દુનિયામાં પણ હતા, અલગ સ્વરૂપમાં. તેમનો ઉદ્દેશ્ય એ જ હતો: સર્પ-હૃદય પર કબજો કરવો.
જ્યારે એજન્ટ્સ તેમની તરફ આગળ વધ્યા, ત્યારે શેર સિંહે બહાદુરીપૂર્વક તેમની સામે ઊભા રહીને તેમને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પણ એજન્ટ્સ પ્રશિક્ષિત હતા. તેમણે સરળતાથી શેર સિંહને બાજુ પર ધકેલી દીધો.
જ્યારે એક એજન્ટ સાહસ તરફ હાથ લંબાવીને સર્પ-હૃદય છીનવવા ગયો, ત્યારે સાહસે ફરીથી એ જ કર્યું. તેણે આંખો બંધ કરી અને સર્પ-હૃદયને પકડી રાખ્યું. તેણે શક્તિનો ઉપયોગ કરવાનો વિચાર ન કર્યો, પણ બચાવનો કર્યો.
અચાનક, રૂમની બધી લાઈટો એકસાથે ફૂટી ગઈ. રૂમમાં અંધારું છવાઈ ગયું. એજન્ટ્સ એક ક્ષણ માટે ગભરાઈ ગયા. આ તકનો લાભ ઉઠાવીને, સંધ્યાએ નજીકમાં પડેલી પાણીની જગ ઉઠાવીને તેમના પર ફેંકી. આદિત્યએ તેમને ધક્કો માર્યો.
"ભાગો!" સંધ્યાએ ચીસ પાડી.
તેઓ પાછળના દરવાજામાંથી ભાગ્યા. તેમની પાછળ એજન્ટ્સની બૂમો અને ગોળીબારનો અવાજ આવી રહ્યો હતો. હવે તેઓ માત્ર સંશોધકો નહોતા, તેઓ ભાગેડુ હતા.
તેમનો સંઘર્ષ પૂરો નહોતો થયો. તે તો હમણાં જ શરૂ થયો હતો. એક તરફ 'છાયાના રક્ષકો'ની પ્રાચીન, અદ્રશ્ય શક્તિ હતી, અને બીજી તરફ એક આધુનિક, નિર્દય સરકારી સંગઠન. અને આ બધાની વચ્ચે હતો સાહસ, એક છોકરો જેના હાથમાં દુનિયાનું ભાગ્ય બદલી નાખવાની શક્તિ હતી.
(ક્રમશઃ)
