ભાગ ૪: તોફાની સારંગ: એક શ્રાપિત આત્મા
સમય: જૂન, ૨૦૦૦ (પવનના ગયાના ૧૫ દિવસ પછી)
સ્થળ: સાણથલી ગામનું પાદર અને વણઝારાનો નેસ
પવનના ગયા પછી દેવાયતની હવેલી સ્મશાન જેવી ભાસતી હતી. આંગણામાં બંધાયેલો ખાલી ખૂંટો દેવાયતને સતત ડંખતો હતો. દેવાયત હવે ઓસરીમાં ઓછો અને પોતાના અંધારા ઓરડામાં વધારે રહેતો હતો. પવન ગયો, પણ તેની હણહણાટી હજી દેવાયતના કાનમાં ગુંજતી હતી.
બપોરનો સમય હતો. આકાશમાં કાળા ડિબાંગ વાદળો ચડી આવ્યા હતા - ચોમાસાના પહેલા વરસાદના એંધાણ હતા. વાતાવરણમાં એક અજીબ પ્રકારનો ઉકળાટ અને શાંતિ હતી.
ત્યાં જ અચાનક ગામના પાદરેથી કોલાહલ સંભળાયો. કૂતરાઓ ભસતા હતા અને કોઈ જાનવરની ભયાનક ચીસો સંભળાતી હતી. સામાન્ય રીતે ગામમાં શાંતિ હોય, પણ આજે કંઈક અલગ જ તોફાન આવ્યું હોય તેમ લાગતું હતું.
દેવાયત ઓરડામાં સુતો હતો. આ અવાજ સાંભળીને તેના કાન સરવા થયા. આ અવાજ કોઈ સામાન્ય જાનવરનો નહોતો. આ અવાજમાં દર્દ અને ગુસ્સો બંને હતા.
"રૂપા... જો તો ખરા, બહાર શું ધાંધલ-ધમાલ છે?" દેવાયતે પથારીમાંથી જ બૂમ પાડી.
રૂપા બહાર જઈને જોઈ આવી. "કોઈ વણઝારાની ટોળકી આવી છે. એમની પાસે એક કાળો ઘોડો છે જે બહુ તોફાન કરે છે. આખું ગામ જોવા ભેગું થયું છે."
'ઘોડો' શબ્દ સાંભળતા જ દેવાયતનું મરેલું મન સહેજ સળવળ્યું. એક અસવાર ગમે તેટલો ઘાયલ હોય, ઘોડાની વાત આવે એટલે તેના લોહીમાં ઉકાળો આવે જ.
"મને ત્યાં લઈ જા," દેવાયતે કહ્યું.
"પણ તમે..."
"મેં કીધું ને, મને ત્યાં લઈ જા!" દેવાયતનો અવાજ મક્કમ હતો.
રૂપા નિસાસો નાખીને વ્હીલચેરને ધક્કો મારતી ગામના પાદરે લઈ ગઈ.
ત્યાંનું દ્રશ્ય જોઈને કોઈના પણ રૂંવાડા ઉભા થઈ જાય.
ગામના પાદરે વડલા નીચે વણઝારાઓએ ઉતારા કર્યા હતા. વચ્ચે એક મોટું કુંડાળું હતું અને તેમાં એક રાક્ષસી કદનો ઘોડો હતો - 'સારંગ'.
તેનો રંગ અમાસની રાત જેવો કાળો ભમ્મર હતો. માથા પર સફેદ ચાંદો (તિલક) હતો જે કોઈ શ્રાપ જેવો લાગતો હતો. પણ તેનું શરીર... અરે રામ! તેના આખા શરીર પર ચાબુકના અને ડામ દીધેલા ડાઘ હતા. તેની ચામડી ઠેકઠેકાણેથી છોલાયેલી હતી. તેની આંખો લાલચોળ હતી, જાણે આંખમાંથી લોહી ટપકતું હોય. મોઢામાંથી સફેદ ફીણ નીકળતા હતા.
ચાર-પાંચ મજબૂત વણઝારાઓ તેને જાડા દોરડા અને સાંકળોથી કાબૂ કરવાની કોશિશ કરતા હતા, પણ સારંગ જાણે સાક્ષાત કાળભૈરવ હતો. તે પાછલા બે પગે ઉભો થઈને હવામાં લાતો મારતો હતો.
"પકડો એ શૈતાનને! આજ તો એનો વારો કાઢી નાખું!" વણઝારાનો મુખી, જેનું નામ 'ભીમો' હતું, તે હાથમાં જાડો કોરડો (ચાબુક) લઈને રાડ પાડતો હતો. ભીમાના મોઢા પર પણ એક મોટો ઘા હતો, જે કદાચ આ જ ઘોડાએ માર્યો હશે.
ભીમાએ હવામાં કોરડો વીંજ્યો અને સટ્ટ... દઈને સારંગની પીઠ પર માર્યો.
સારંગ દર્દથી કણસવાને બદલે વધારે ભડક્યો. તેણે જોરથી હણહણાટી કરી - હિ...હિ...ણ...ણ... એ અવાજ એટલો તીણો અને ડરામણો હતો કે ગામના નાના છોકરાઓ પોતાની માની પાછળ સંતાઈ ગયા.
સારંગે એક ઝાટકો માર્યો અને બે વણઝારા જમીન પર પટકાયા. તે ફરીથી ભીમા પર હુમલો કરવા દોડ્યો. ભીમો માંડ માંડ બચ્યો.
દૂર વ્હીલચેરમાં બેઠેલો દેવાયત આ દ્રશ્ય જોઈ રહ્યો હતો. તેની નજર સારંગના શરીર પરના ઘા પર નહીં, પણ તેની આંખો પર હતી. તે આંખોમાં તેને નરી નફરત દેખાતી હતી. દુનિયા પ્રત્યેની નફરત, માણસો પ્રત્યેનો અવિશ્વાસ.
દેવાયતને અચાનક લાગ્યું કે આ ઘોડો નથી, આ તો એનું પોતાનું પ્રતિબિંબ છે. જેવી રીતે દેવાયત અંદરથી ઘાયલ હતો અને દુનિયાથી નારાજ હતો, તેવો જ આ સારંગ હતો. બંને 'શ્રાપિત' હતા. દેવાયત પોતાના પગથી લાચાર હતો, અને સારંગ પોતાના સ્વભાવથી લાચાર હતો.
"આને ગોળી મારી દો!" ભીમો ગુસ્સામાં થથરતો હતો. "આ જાનવર નથી, રાક્ષસ છે. આ કોઈને પોતાની પીઠ પર બેસવા નથી દેતો. જે પાસે જાય એને કરડી ખાય છે અથવા લાત મારીને હાડકાં તોડી નાખે છે. આ 'માણસ-ખાઉ' છે!"
ગામલોકો પણ વાતો કરવા લાગ્યા.
"હા ભાઈ, આના કપાળમાં જોવો, અશુભ નિશાન છે."
"આ તો યમરાજનું વાહન લાગે છે."
ભીમાએ થૂંકીને કહ્યું, "કાલે સવારે આને કતલખાને આપી દેવાનો છે. માંસના ભાવે વેચાશે તોય થોડા પૈસા મળશે. બાકી આને પાળવો એટલે મોતને પાળવું."
'કતલખાને'.
આ શબ્દ દેવાયતના કાને અથડાયો. એક જીવતો જાગતો, તાકાતવાન ઘોડો, માત્ર એટલા માટે કતલખાને જશે કારણ કે કોઈ તેને સમજી શકતું નથી? કારણ કે તે દુનિયાના નિયમ મુજબ નથી ચાલતો?
સારંગે ફરી એકવાર જોરદાર ત્રાડ નાખી અને ચારેય પગ જમીન પર પછાડ્યા. ધૂળની ડમરી ઉડી. તે ધૂળની વચ્ચે સારંગ એકલો ઉભો હતો, હાંફતો હતો. તેની નજર ટોળામાં ફરતી ફરતી વ્હીલચેરમાં બેઠેલા દેવાયત પર આવીે અટકી.
એક ક્ષણ માટે સમય થંભી ગયો.
કાળા ઘોડાની લાલ આંખો અને વ્હીલચેરમાં બેઠેલા અપંગ અસવારની નિસ્તેજ આંખો મળી.
દેવાયતને એ આંખોમાં કોઈ રાક્ષસ ન દેખાયો. તેને દેખાયો એક ડરેલો, માર ખાધેલો અને પ્રેમ માટે તરસતો જીવ. સારંગ જાણે કહેતો હતો - 'શું તું પણ મને રાક્ષસ માને છે?'
દેવાયતના હાથ વ્હીલચેરના હાથા પર કસાયા. તેના શરીરમાં એક વીજળી દોડી ગઈ. જે દેવાયતને પવનના જવા પછી જીવવામાં કોઈ રસ નહોતો, તેને આજે આ મરવા પડેલા જાનવરને બચાવવાની તીવ્ર ઈચ્છા થઈ આવી.
"ભીમાભાઈ!" દેવાયતનો અવાજ ટોળાની વચ્ચે ગુંજ્યો. ભલે શરીર નબળું હતું, પણ અવાજમાં હજી પેલો જૂનો રણકો હતો.
બધાએ પાછળ ફરીને જોયું.
"આ ઘોડાનું શું મૂલ્ય છે?" દેવાયતે પૂછ્યું.
ગામલોકો હસવા લાગ્યા. "લ્યો, આ દેવાયતનું મગજ પણ પગની સાથે જતું રહ્યું લાગે છે. ખાવાના સાંસા છે ને આ રાક્ષસને ખરીદવા નીકળ્યો છે!"
ભીમો હસ્યો, "ઓ અપંગ! તારે આનું શું કામ? આ તારી વ્હીલચેર ખેંચવા કામ નહી આવે, આ તને મારી નાખશે. આ શ્રાપિત છે."
"મેં પૂછ્યું, આનું મૂલ્ય શું છે?" દેવાયતે ફરીથી પૂછ્યું, અવાજમાં ગુસ્સો હતો.
"પાંચ હજાર!" ભીમાએ મજાકમાં કહ્યું, "કતલખાના વાળો બે હજાર આપે છે. તું પાંચ હજાર આપ તો આ તારો. પણ શરત એટલી કે આને અહીંથી લઈ જવાની જવાબદારી તારી. હું આને અડવાનો પણ નથી."
પાંચ હજાર. દેવાયત પાસે ફૂટી કોડી નહોતી. પણ તેની નજર સામે સારંગ ઉભો હતો, જેનું મોત સવારે નક્કી હતું.
દેવાયતે રૂપા સામે જોયું. રૂપા ના કાનમાં સોનાની બુટ્ટી હતી - જે છેલ્લા બચેલા દાગીના હતા.
શું એક 'ગાંડા' ઘોડા માટે દેવાયત પોતાની પત્નીના છેલ્લા દાગીના દાવ પર લગાવશે? શું એક શ્રાપિત આત્મા બીજા શ્રાપિત આત્માને બચાવી શકશે?
વાતાવરણમાં વીજળીના કડાકા શરૂ થયા અને પહેલો વરસાદનો છાંટો સારંગના કાળા શરીર પર પડ્યો. આ વરસાદ લોહી ધોવા આવ્યો હતો કે નવું તોફાન લાવવા, એ કોઈને ખબર નહોતી.
(ક્રમશ: ભાગ-૫ માં જુઓ - બે ભાંગેલા હૃદય)
