"કેટલીયે વાતો સામે અને કેટલીક છાની છે.
વ્યક્તિત્વ રહસ્યમય પણ પ્રકાશપુંજનું આસામી છે.
અંધકારનો ડર અમને ન બતાવો, અમે તો સૂરજ સામે મીટ માંડી છે."
- મૃગતૃષ્ણા
____________________
૧૬. છાયાના પદચિહ્ન
સાહસના દ્રઢ અને અણધાર્યા શબ્દોએ અભ્યાસખંડની હવાને જાણે થીજાવી દીધી. આદિત્ય પોતાના દીકરા સામે જોઈ રહ્યા. આ તે જ સાહસ હતો જેને તેઓ ખભા પર બેસાડીને મ્યુઝિયમમાં ફેરવતા હતા? આજે તેની આંખોમાં એક એવી પરિપક્વતા હતી જેણે આદિત્યના પિતૃત્વ અને સાહસિકતા વચ્ચે એક અદ્રશ્ય દીવાલ ઊભી કરી દીધી.
"આ કોઈ રમત નથી, સાહસ રોય," આદિત્યનો અવાજ કડક પણ ચિંતાથી ભરેલો હતો. "તને ખ્યાલ નથી કે આપણે કોનો સામનો કરવા જઈ રહ્યા છીએ. 'છાયાના રક્ષકો' કોઈ દંતકથા નથી."
"તો પછી મને એનો જાતે અનુભવ કરવા દો," સાહસે શાંતિથી જવાબ આપ્યો. "તમે હંમેશા કહ્યું છે કે જ્ઞાન પુસ્તકોમાં નહીં, અનુભવમાં મળે છે. શું તમે મને એ અનુભવથી વંચિત રાખશો?"
આ દલીલનો આદિત્ય પાસે કોઈ જવાબ નહોતો. તેઓ બંને વચ્ચેની ચર્ચા વધુ ઉગ્ર બને તે પહેલાં, સંધ્યાએ પરિસ્થિતિને સંભાળી લીધી. તે સાહસ પાસે ગઈ અને તેના ખભા પર હાથ મૂક્યો. તેનો સ્પર્શ શાંત અને મક્કમ હતો.
"આદિત્ય, એક મિનિટ," તેણે પોતાના પતિ તરફ ફરીને કહ્યું.
પછી સાહસની આંખોમાં જોઈને પૂછ્યું, "બેટા, તું ખરેખર જાણે છે કે તું શું માંગી રહ્યો છે? આ સફર તારા શારીરિક અને માનસિક બળની કસોટી કરશે. ત્યાં ભય હશે, થાક હશે, અને કદાચ નિરાશા પણ."
"હું તૈયાર છું, મમ્મી," સાહસે એક ક્ષણના પણ વિલંબ વિના કહ્યું.
સંધ્યાએ ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પછી આદિત્ય તરફ ફરી. તેના ચહેરા પરનો ભાવ બદલાઈ ગયો હતો. હવે તે ચિંતિત માતા નહીં, પણ એક કુશળ વ્યૂહરચનાકાર જેવી લાગતી હતી.
"આદિત્ય, આપણે જાણીએ છીએ કે સાહસ કેટલો જિદ્દી છે. જો આપણે તેને પાછળ મૂકીને જઈશું, તો તે કદાચ આપણી પાછળ આવવાનો પ્રયત્ન કરશે, અને તે વધુ જોખમી હશે. તેને અહીં રોકવો એ તેને સાંકળથી બાંધવા જેવું થશે, અને તેની સાહસની આગ કદાચ બુઝાઈ જશે."
તેણે થોડું અટકીને ઉમેર્યું, "તે આપણી સાથે આવશે. પણ આપણી શરતો પર. તે માત્ર એક દર્શક નહીં, પણ ટીમના સભ્ય તરીકે આવશે. તેણે દરેક નિયમનું પાલન કરવું પડશે, દરેક સૂચના માનવી પડશે. આ તેની તાલીમ હશે."
સંધ્યાના શબ્દોમાં રહેલા તર્ક અને વિશ્વાસે આદિત્યના મનની દીવાલ તોડી નાખી. તેમણે જોયું કે તેમનો દીકરો હવે બાળક નથી રહ્યો. તે પોતાના ભાગ્યનો ઘડવૈયો બનવાના પહેલા પગથિયે ઊભો હતો. તેમણે હકારમાં માથું ધુણાવ્યું.
એ રાત્રે, રૉય પરિવાર માટે ઊંઘ જાણે ગાયબ થઈ ગઈ હતી. તેમનો નિર્ણય લેવાઈ ચૂક્યો હતો. હવે તૈયારીનો સમય હતો.
ત્રણ દિવસ પછી, રૉય પરિવાર ઉત્તરાખંડના પ્રવેશદ્વાર ગણાતા ઋષિકેશમાં હતો. મુંબઈની ભીડભાડ અને ઘોંઘાટ પાછળ છૂટી ગયા હતા. અહીં ગંગા નદીનો શાંત પ્રવાહ, મંદિરોમાંથી આવતો ઘંટારવ અને પર્વતોમાંથી આવતી ઠંડી હવાની લહેરખીઓ એક અલગ જ દુનિયાનો અહેસાસ કરાવતી હતી.
તેમણે પ્રવાસ માટે જરૂરી બધી સામગ્રી ભેગી કરી લીધી હતી. આદિત્ય પાસે આધુનિક ક્લાઇમ્બિંગ ગીઅર, જીપીએસ, સેટેલાઇટ ફોન અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા નકશા હતા. સંધ્યાએ પોતાની સાથે પ્રાચીન લિપિઓ ઉકેલવાના સાધનો, સંદર્ભ પુસ્તકો અને કેટલાક એવા છોડ અને જડીબુટ્ટીઓ રાખી હતી જેનો ઉલ્લેખ જૂના ગ્રંથોમાં ઝેરી અસર અને તેના ઉપચાર માટે મળતો હતો.
સાહસની જવાબદારી હતી ફર્સ્ટ-એઇડ કિટ, ખોરાક અને પાણીનો પુરવઠો સંભાળવાની. તેના ખભા પર લટકતો બેકપેક ભલે ભારે હતો, પણ તેના મનમાં ઉત્સાહનો ભાર તેનાથી પણ વધુ હતો.
તેમણે ત્રિશૂળ શિખરના પાયા સુધી પહોંચવા માટે એક સ્થાનિક માર્ગદર્શક (guide) ભાડે કરવાનું નક્કી કર્યું. ઋષિકેશના બજારમાં પૂછપરછ કરતાં તેમને એક વૃદ્ધ, અનુભવી ગાઈડ, શેર સિંહ વિશે જાણવા મળ્યું. લોકો કહેતા હતા કે શેર સિંહ, એ પહાડોને પોતાની હથેળીની રેખાઓની જેમ જાણતો હતો.
જ્યારે તેઓ શેર સિંહને મળવા તેની નાનકડી ઝૂંપડીએ પહોંચ્યા, ત્યારે તે પોતાની ઝૂંપડીના ઓટલે બેસીને ચિલમ પી રહ્યો હતો. તેની ઉંમર સાઠથી વધુ હશે. ચહેરા પરની કરચલીઓ જાણે પહાડોના નકશા જેવી લાગતી હતી અને તેની આંખોમાં એક અજીબ ઊંડાણ હતું.
આદિત્યએ તેને ત્રિશૂળ શિખરના બેઝ કેમ્પ સુધી લઈ જવાની વાત કરી. શેર સિંહે તેમની સામે એક તીક્ષ્ણ નજરે જોયું, જાણે તેમની વાત નહીં, પણ તેમના ઈરાદાઓ માપી રહ્યો હોય.
"ત્રિશૂળ શિખર?" તેણે ધીમા પણ વજનદાર અવાજે કહ્યું. "ત્યાં સામાન્ય પ્રવાસીઓ નથી જતા, સાહેબ. એ દેવતાઓની ભૂમિ છે... અને બીજું પણ ઘણું બધું ત્યાં વસે છે."
"અમે પ્રવાસી નથી," સંધ્યાએ શાંતિથી કહ્યું. "અમે સંશોધક છીએ."
શેર સિંહની નજર સાહસ પર સ્થિર થઈ. "આ છોકરો? તે પણ?"
"હા, તે મારો દીકરો છે અને અમારી ટીમનો ભાગ છે," આદિત્યએ ગર્વથી કહ્યું.
શેર સિંહે ચિલમ બાજુ પર મૂકી અને ઊભો થયો. "ઠીક છે. હું તમને ત્યાં સુધી લઈ જઈશ. પણ એક શરત છે. સૂર્યાસ્ત પછી હું પહાડ પર નહીં રોકાઉં. અને તમારે પણ એવું જ કરવું પડશે. રાત્રિના સમયે પહાડો જાગી જાય છે, અને તેમના પડછાયા લાંબા થઈ જાય છે."
તેના છેલ્લા વાક્યમાં એક ગર્ભિત ચેતવણી હતી.
'પડછાયા લાંબા થઈ જાય છે.' આ શબ્દો સાહસના મનમાં ગુંજવા લાગ્યા. શું આ એ જ 'છાયાના રક્ષકો'નો સંકેત હતો?
બીજા દિવસે સવારે, તેમનો પ્રવાસ શરૂ થયો. શરૂઆતનો રસ્તો ગાઢ જંગલો અને ખળખળ વહેતા ઝરણાંઓ વચ્ચેથી પસાર થતો હતો. જેમ જેમ તેઓ ઊંચાઈ પર ચડતા ગયા, તેમ તેમ ઓક્સિજન પાતળો થતો ગયો અને રસ્તો વધુને વધુ દુર્ગમ બનતો ગયો.
સાહસ માટે આ બધું નવું હતું. શહેરના ઘોંઘાટમાં ઉછરેલા તેના કાન હવે પવનના સુસવાટા, પક્ષીઓના કલરવ અને પોતાના જ શ્વાસનો અવાજ સાંભળી રહ્યા હતા. તેણે જોયું કે તેના પિતા અને માતા આ વાતાવરણમાં કેટલા સહજ હતા. તેઓ માત્ર ચાલી નહોતા રહ્યા, પણ આસપાસની દરેક વસ્તુનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યા હતા - પથ્થરોની રચના, વૃક્ષોના પ્રકાર, હવામાં રહેલો ભેજ વગેરે વગેરે.
બીજા દિવસની બપોરે, તેઓ એક નાના, પથ્થરના બનેલા મંદિરે આરામ કરવા રોકાયા. મંદિર ખૂબ જ જૂનું અને ખંડેર જેવું હતું. શેર સિંહે કહ્યું કે આ 'વન દેવી'નું સ્થાનક છે અને પર્વતારોહકો અહીં સલામતી માટે પ્રાર્થના કરે છે.
જ્યારે આદિત્ય અને શેર સિંહ પાણી ભરવા નજીકના ઝરણા પર ગયા, ત્યારે સંધ્યા મંદિરની દીવાલો પર કોતરેલા ચિહ્નોનો અભ્યાસ કરવા લાગી. સાહસ પણ થાકીને એક મોટા પથ્થર પર બેઠો હતો.
અચાનક, તેની નજર જમીન પર પડેલા કેટલાક અસામાન્ય પદચિહ્નો પર પડી. તે કોઈ પ્રાણીના નહોતા લાગતા. તે માનવ પગ જેવા હતા, પણ ખૂબ લાંબા અને પાતળા. અને સૌથી વિચિત્ર વાત એ હતી કે તે પદચિહ્નો કાદવમાં ઊંડા ખૂંપેલા હતા, પણ તેની આસપાસની જમીન સૂકી અને કઠણ હતી. જાણે કોઈ ભીના પગે ત્યાંથી પસાર થયું હોય, પણ આસપાસ પાણીનું નામોનિશાન નહોતું.
એ પદચિહ્નો મંદિરમાંથી નીકળીને ગાઢ જંગલમાં અદ્રશ્ય થઈ જતા હતા.
"મમ્મી," સાહસે ધીમા અવાજે બૂમ પાડી.
સંધ્યા તેની પાસે આવી. સાહસે ઈશારો કરતાં જ તેની આંખો પણ એ પદચિહ્નો પર સ્થિર થઈ ગઈ. તેના ચહેરા પર ચિંતાના ભાવ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યા હતા. તેણે ઝૂકીને એ પદચિહ્નની નજીકથી તપાસ કરી.
"આ શક્ય નથી," તે ગણગણી. "આ પદચિહ્ન તાજા છે, પણ અહીં વરસાદ પડ્યો જ નથી. અને આ આકાર... મેં આ ચિહ્ન ક્યાંક જોયું છે."
તેણે ઝડપથી પોતાની બેગમાંથી એક જૂની પોથી કાઢી અને તેના પાના ફેરવવા લાગી. થોડી જ વારમાં તે એક પાના પર અટકી. ત્યાં એક ચિત્ર દોરેલું હતું - એક લાંબી, પડછાયા જેવી આકૃતિનું. અને તેની નીચે, તેના પગના નિશાન દોરેલા હતા. તે બરાબર એવા જ હતા જે સાહસે જોયા હતા.
પોથીમાં એ ચિત્રની નીચે પ્રાચીન બ્રાહ્મી લિપિમાં લખ્યું હતું: 'છાયા અનુચર. તે અંધકારના સંદેશવાહક છે. તે પ્રકાશમાં પણ ભીના પદચિહ્ન છોડી જાય છે, કારણ કે તે ભયના ભેજમાંથી જન્મે છે. તેમનું દેખાવું એ અશુભ સંકેત છે. રક્ષકો જાણે છે કે તમે આવી રહ્યા છો.'
સાહસ અને સંધ્યા એકબીજા સામે સ્તબ્ધ થઈને જોઈ રહ્યા. આ કોઈ કાલ્પનિક ચેતવણી નહોતી. 'છાયાના રક્ષકો'ના દૂત તેમની આગળ ચાલી રહ્યા હતા. તેઓ એકલા નહોતા. કોઈ અદ્રશ્ય શક્તિ તેમની દરેક હિલચાલ પર નજર રાખી રહી હતી.
જ્યારે આદિત્ય અને શેર સિંહ પાછા ફર્યા, ત્યારે સંધ્યાએ તેમને બધી વાત કરી. શેર સિંહના ચહેરા પરનો રંગ ઊડી ગયો. તેણે તરત જ જમીન પરના નિશાન જોયા અને ભયથી તેનું માથું ઝૂકી ગયું.
"મેં કહ્યું હતું ને રાત્રે પહાડોના પડછાયા જાગી જાય છે. આ ચેતવણી છે પાછાં વળી જવાની."
(ક્રમશઃ)
